است بر خيزند و به كسانى كه آيات ما را بر آنها مىخوانند حمله كنند ، بگو آيا شما را به بدتر از اين خبر دهم ؟ همان آتش سوزندهاى كه خدا به كافران وعده داده و بدترين جايگاه است . ( 72 )
تفسير :
إِنَّ الْإِنْسانَ لَكَفُورٌ
؛ منظور انسانهاى لجوجى است كه با مشاهدهء اين همه نشانههاى آفرينش ، آفريننده را انكار مىكنند .
فَلا يُنازِعُنَّكَ
؛ نهى در اين آيه ممكن است متوجّه به پيامبر باشد كه توجّه به گفتهء مردم لجوج نكند و به آنها امكان منازعه ندهد و ممكن است كفّار را از لجاجت با او در امر دين باز دارد . روايت شده است كه بديل بن ورقاء و غير او ، از كفّار خزاعه به مسلمانان گفتند : شما را چه شده است كه حيوانى را كه خود مىكشيد ، مىخوريد ولى مردار ( ميته ) را كه خدا كشته است نمىخوريد ؟
وَ إِنْ جادَلُوكَ
؛ اگر دست از مجادله با تو ، بر نداشتند در پاسخ آنها بگو : خدا به زشتى و نادرستى كارهايتان آگاه است و مجازاتتان خواهد كرد ، و اين يك نوع تهديدى است همراه با محبّت و مدارا .
اللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ
؛ خدا در ميان شما حكم مىكند ، نيكان شما را با پاداش و بدان را با كيفر از يكديگر جدا مىنمايد . اين جمله نوعى دلدارى است به رسول خدا در برابر ناملايماتى كه از كافران مشاهده مىكرد ، يعنى چگونه بر خداوند كارهاى آنان پوشيده است و حال آن كه با دليل معلوم شده است كه خداوند سبحان به ، هر چه در آسمان و زمين رخ دهد ، عالم است و پيش از پيدايش ، همه را در لوح محفوظ ثبت كرده است .
إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ
؛ و حفظ اين مطلب و اثبات و احاطهء بر آن ، بر خداوند آسان است .
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ
؛ چيزى را مىپرستند كه در صحّت و پرستش آن به دليل