اينها جوانان زيبا يا پرندگان « 1 » . بلند مرتبهاند و شفاعت آنها اميد مىرود « 2 » . در اين وقت كه رسول خدا ناراحت شد و مشركان خوشحال شدند خداوند اين آيات را براى دلدارى آن حضرت فرستاد كه معنايش اين است : هيچ پيامبر و رسولى فرستاده نشده است مگر اين كه هر گاه آيات الهى را تلاوت كند شيطان در ميان سخن او مىافتد و او را به خواندن عباراتى غلط وادار مىسازد كه ديگران خيال مىكنند آنها از جملهء وحى است و سپس خداوند با آيات محكماتش آنچه را شيطان القا كرده بر طرف مىسازد . بعضى گفتهاند : عدّهاى از كفّار اين عبارات را در ميان سخنان پيغمبر اكرم القا كردند ، و چون كارى است كه با وسوسهء شيطان انجام شده به او نسبت داده شده است و از چيزهايى كه تأييد مىكند كه تمنّى به معناى تلاوت است قول حسّا بن ثابت مىباشد :
تمنى كتاب اللَّه اول ليلة * و آخرها لاقى حمام المقادر
( در اول شب كتاب خدا را تلاوت كرد و در آخر شب مرگ مقدّر شده را ملاقات كرد ) . « 3 » از مجاهد نقل شده است كه هر گاه وحى به تأخير مىافتاد پيامبر اكرم آرزوى نزول وحى مىكرد و در اين حال شيطان آنچه را او آرزو كرده بود با وساوس خود بر زبان وى جارى مىساخت ولى خداوند با ارشاد پيامبر نسبت به مخالفت با شيطان گفتههاى او را نسخ و وسوسههايش را باطل مىكرد ، و گفته شده است : تلك
هامش
( 1 ) - غرانيق جمع غرنوق بر وزن مزدور ، يك نوع پرندهء آبى سفيد يا سياهرنگ است و به معانى ديگر نيز آمده است . قاموس اللغه پاورقى تفسير نمونه ، ج 14 ، ص 141 .
( 2 ) - اكثر محقّقان گفتهاند : اين داستان كه برادران عامّه آن را در سبب نزول اين آيات ذكر كردهاند خرافه و نادرست است . رجوع شود به كتاب الهدى الى دين المصطفى العلّامه شيخ محمد جواد البلاغى ، ج 1 ، ص 123 چاپ صيدا و تفسير نمونه ، ج 14 ، ص 141 ، افسانهء ساختگى غرانيق .
( 3 ) - بعضى به جاى مصراع دوم گفتهاند : تمنى داوود الزّبور على رسل : چنان كه حضرت داوود زبور را با رفق و نرمى مىخواند . كشّاف ، ج 1 ، پاورقى ص 157 ذيل آيهء 78 سورهء بقره الّا امانىّ .