خود را كه هيچ گونه شكى ندارى و آيات الهى را تكذيب نمىكنى ، ادامه بده و بر آن ثابت قدم باش .
بعضى گفتهاند : گرچه مخاطب پيامبر است ولى مراد امّت او مىباشد و معناى آيه اين است : اگر شما نسبت به آنچه ما برايتان نازل كرديم در شكّ هستيد نظير آيهء :
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً
، « 1 » ما نور مبين را ( كه قرآن است ) به سوى شما فرستاديم . [ در اين آيه مراد امّت پيامبر است ] .
بعضى گفتهاند : خطاب به شنوندگانى است كه شك بر آنها رواست ، مثل قول عرب : « اذا عزّ اخوك فهن ؛ وقتى برادرت بر تو مسلّط شد و تاب مقاومت با او ندارى ، نرمى را پيشه كن .
بعضى گفتهاند : « ان » نافيه است يعنى : فما كنت فى شك . . . يعنى : دليل اين كه تو را امر مىكنيم كه از اهل كتاب بپرس ، اين نيست كه تو را اهل شك بدانيم بلكه مىخواهيم به اين وسيله علم و يقينت را افزايش دهيم ، چنان كه ابراهيم با مشاهدهء زنده شدن مردهها يقينش زياد شد .
حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ
؛ سخن خداوند كه در لوح محفوظ نوشت و فرشتگان را به آن خبر داد ، مبنى بر اين كه دشمنان با حالت كفر مىميرند ، بر آنها ثابت شد ، و منظور از نوشتن در لوح محفوظ كتابت علم است نه اراده كه خداوند از آن برى است . منظور اين كه خداوند نسبت به بندگانش ارادهء شرّ نمىكند بلكه از يك واقعيت خبر مىدهد كه آنها با ارادهء خود كافر مىشوند .
هامش
( 1 ) - نساء / 174 مراد از ضمير « كم » امّت است .