عذاب واقع شود به او ايمان مىآوريد ، يا اين كه در آمدن آن شتاب داشتيد ؟ ( 51 )
سپس به كسانى كه ستمكار بودهاند گفته مىشود :
بچشيد ، عذاب جاودان را ، آيا جز به آنچه انجام مىداديد ، كيفر و مجازات مىشويد ؟ ( 52 )
تفسير :
مَتى هذَا الْوَعْدُ
؛ گنهكاران كه منكر عذاب قيامتاند وقتى مىبينند پيامبر و قرآن به آنها وعدهء كيفر و عقاب مىدهند ، از روى مسخره مىگويند اين عذاب كى مىآيد .
قُلْ : لا أَمْلِكُ لِنَفْسِي
؛ بگو : من صاحب اختيار زيان و سودى براى خود نيستم : نه مىتوانم ضررى از قبيل تنگدستى يا بيمارى از خود دفع كنم ، و نه سودى را از قبيل ثروت و سلامت براى خود جلب كنم .
إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
؛ اين عبارت استثناى منقطع است : وقتى كه من براى خود چنين اختيار نداشته باشم ، و آنچه خدا بخواهد انجام مىدهد چگونه براى شما اختيار دفع ضرر و جلب منفعت داشته باشم .
لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ
؛ براى كيفر و عذاب هر امّتى زمان و حدّ معين و مشخصى است ، و هر گاه كه آن زمان فرا رسيد وعده قطعى مىشود ، پس شتاب نداشته باشيد .
إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ بَياتاً
؛ « بياتا » ظرف است : اگر عذاب خدا وقتى بر شما وارد شود كه در ميان خانههاى خود در استراحت و خواب باشيد . « او نهارا » يا هنگام روز كه در حال كسب معاشيد ، كلمهء « بيات » مصدر و به معناى تبييت است ، مثل سلام به معناى تسليم .
ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
؛ گنهكاران در فرا رسيدن چه عذابى شتاب مىكنند ، و حال آن كه هيچ نوع از آن جاى شتاب ندارد . و مىتوان گفت : متضمّن معناى تعجّب است يعنى در فرا رسيدن چه هول و هراسى شتاب مىكنند ! بعضى گفتهاند :
ضمير در منه براى خداى تعالى و استفهام متعلق به فعل أ رأيتم است ، يعنى : به من