أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ
؛ در اين عبارت خداوند زمين را به تازه عروسى تشبيه كرده است كه لباسهاى فاخر و زيبا ، با رنگهاى مختلف پوشيده و با انواعى از زينتها ، خود را آرايش داده است . « ازّيّنت » در اصل « تزيّنت » بوده است .
قادِرُونَ عَلَيْها
؛ به آنها دسترسى دارند و از منافع آن استفاده مىكنند .
أَتاها أَمْرُنا
؛ منظور از امر خداوند كه بر آنها فرود آمد كيفر الهى است ، در حالى كه آنان مطمئن بودند كه هيچ صدمهاى نمىبينند و سالم زندگى مىكنند ، بلا و آفت فرا رسيد و تمام مزارع آنها را از بين برد . خداوند مىفرمايد : تمام كشت و زرعهاى آنها را درو كرديم ، يعنى قطعه قطعه شدند ، مثل محصولات درو شده ؛ «
كَأَنْ لَمْ تَغْنَ
» گويا اصلا نروييده بود . مضاف و مضاف اليه حذف شده كه در تقدير : « كان لم تغن زرعها » بوده است . و حذف مضاف در اين موارد لازم است ، و گر نه مفهوم سخن معلوم نمىشود . حسن : « كان لم يغن » را با « ى » به صورت غايب خوانده است كه ضمير غايب به مضاف محذوف : ( زرع ) برمىگردد . « أمس » اين كلمه ضرب المثل براى نشان دادن زمان نزديك است و عبارت را چنين مىتوان معنا كرد : گويا قبلا وجود نداشته است .
دارِ السَّلامِ
؛ منظور بهشت است و براى تعظيم اضافه شده ، و بعضى گفتهاند : سلام به معناى تندرستى است ، و بهشت را سراى تندرستى گفتهاند به اين دليل كه اهلش از هر مكروهى در امانند . و يا براى اين است كه به همديگر سلام مىكنند و فرشتگان نيز آنها را مورد تحيّت و سلام قرار مىدهند .
وَ يَهْدِي
؛ توفيق مىدهد . « من يشاء » هر كس را كه بخواهد و آنها كسانىاند كه لطف الهى به حالشان سودمند است . « الحسنى » ثواب نيكو ، و زياده : و علاوه بر ثواب نيكو تفضّل الهى است كه شاهد بر اين قول خداوند است :
وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ