در اين آيه براى كوششى كه مورد پسند خداوند قرار گيرد ، سه شرط ذكر شده است :
1 - كوشش براى اجر اخروى باشد .
2 - كوشش در انجام دادن تكاليف الهى در راستاى همهء اوامر و نواحى قرار گيرد .
3 - تلاش و كوشش توأم با ايمان كامل باشد .
مراد از شكر خدا در مقابل سعى كوشش كننده ، همان اجر و پاداش دادن بر طاعت و عبادت است .
كُلًّا نُمِدُّ
؛ تنوين عوض از مضاف اليه است ، يعنى كل واحد من الفريقين . مقصود اين كه بخششهايمان را بر هر دو گروه مىافزاييم و هر لحظه فضل و عطايمان را بر آنان ادامه مىدهيم و آن را قطع نمىكنيم مطيع و عاصى را از باب بخشش و كرم روزى مىدهيم .
وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ
؛ فضل و بخشش پروردگارت قطع شدنى نيست گنهكار را به خاطر عصيانش ، از عطا محروم نمىكند .
«
انْظُرْ كَيْفَ
» ببين و عبرت بگير كه چگونه بعضى را بر بعضى برترى داديم . « 1 » «
وَ لَلْآخِرَةُ
» : درجات و مراتب آخرت بالاتر و تفاوت و اختلاف هم در آن بيشتر است . « 2 »
فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً
؛ وقتى كه شرك به خدا آوردى ، در زندگى مورد مذمّت و بدگويى خردمندان واقع مىشوى و ياورى براى تو نخواهد بود . گفتهاند « قعود » در اين جا به معناى نشستن نيست بلكه به معناى رسوايى و خوارى و عجز و ناتوانى است مثل « قعد به الضّعف » ناتوانى او را زمين گير كرد .
هامش
( 1 ) - اين تفاوتها در امور دنيا تابع مصلحت است . خلاصه از ترجمهء مجمع البيان ، ج 14 ، ص 114 .
( 2 ) - درجات آخرت تابع اعمال انسان است ، پس سزاوار است كه در اين امر بيشتر بكوشند ، همان .