آنچه بر سر شما آوردند مانعشان نشديم ، اين معنا مثل اين قول خداوند است :
وَ كَذلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ
؛ « اين چنين بعضى از ستمكاران را بر بعضى ديگرشان مسلّط مىسازيم به خاطر اعمالى كه انجام مىدادند » ( انعام / 129 ) .
« فجاسوا » ؛ « جوس » كه عبارت از آمد و رفت به قصد افساد در ميان خانهها است به آنان نسبت داده شده و تخريب مسجد و سوزاندن تورات هم از آن جمله است .
ستمكاران به منظور ايجاد فساد بدون خبر و اجازه به درون خانههاى آنها وارد مىشدند .
وعد اوليهما ؛ اين همان وعدهء عذاب نخستين است كه واقع شد و حتما بايد واقع مىشد .
ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ
؛ دولت و پيروزى بر دشمنان را به شما برگردانيديم و شما را بر آنها غلبه دادهايم و ثروتهاى شما را افزايش داديم و فرزندانتان را زياد كرديم .
وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً
؛ و افراد شما را از دشمنانتان بيشتر قرار داديم . « نفير » جمع نفر است يعنى عدد مثل مغير و عبيد ( جمع مغر و عبد ) بعضى گفتهاند قوم و قبيلهء انسان كه با او كوچ مىكنند .
إِنْ أَحْسَنْتُمْ
؛ اگر نيكى كنيد به خودتان كردهايد و اگر بدى كنيد آن هم به خودتان برمىگردد و سود و زيانش به ديگران نمىرسد . به اين دليل امام على عليه السّلام فرمود : ما احسنت الى احد و ما اسأت اليه : « من به هيچ كس نه نيكى انجام دادم و نه بدى كردم » ؛ و آن گاه اين آيه را تلاوت فرمود .
فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ
؛ بعد از اين عبارت ، فعل « بعثناهم » به قرينهء بالا حذف شده يعنى هنگامى كه وعدهء دومين طغيان شما فرا رسد دشمنانتان را مىفرستيم تا چنان كنند كه آثار نكبت و كدورت و اندوه از چهرههاى شما آشكار شود . «
لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ
» اين فعل را بعضى « ليسوء » به صورت مفرد خوانده كه فاعلش اللَّه ، يا