است و تمام آفريدههايش را روزى مىدهد ، همانندى وجود دارد ؟ « الأبكم » گنگ مادرزاد كه نه خود مىفهمد و نه ، مىتواند مطلب خود را به ديگران تفهيم كند .
وَ هُوَ كَلٌّ عَلى مَوْلاهُ
؛ بار سنگين و سربار كسى است كه او را سرپرستى مىكند و ادارهء زندگىاش را به عهده دارد .
أَيْنَما يُوَجِّهْهُ
؛ مولايش هر جا او را براى حاجتى بفرستد يا او را به كار مهمّى بگمارد ، سودى ندارد ، پيروز برنمىگردد و به منفعتى راه پيدا نمىكند . آيا او ، با كسى كه حواسش درست كار مىكند ، سود آور و با كفايت است ، و داراى رشد و ديانت مىباشد ، و مردم را به رعايت عدل و نيكى امر مىكند ، يكى هستند ؟
وَ هُوَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
؛ او خودش بر دينى پايدار و روشى صلاحيتدار قرار دارد . اين دو مثال را خداوند آورده و از مردم اقرار گرفته است كه همه مىدانيد هر يك از اين دو گروه با هم يكسان نيستند يعنى همين طور كه دو طرف هر يك از اين دو مثال را نمىتوان مساوى يكديگر دانست ، حق تعالى را هم با اين همه الطاف و نعمتهاى دينى و دنيايى كه به بندگانش مرحمت فرموده است ، نمىتوان ، با بتهاى بيجان كه از ضرر زدن و سود رساندن ناتوانند ، همانند و يكسان دانست . بعضى گفتهاند اين مثال را خداوند دربارهء كافر و مؤمن زده است .
وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
؛ آنچه از آگاهيها كه در زمين و آسمانها بر اهلش پوشيده است براى خداوند روشن است و اين علم ويژهء ذات اقدس خداوند مىباشد .
وَ ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ
؛ امر قيامت نزد خدا بسيار سريع فرا مىرسد اگر چه به تأخير افتد ، اين مثلى معروف است دربارهء امرى كه مىخواهند سرعت ، و نزديكى آن را نشان دهند و در اين امر مبالغه كنند مىگويند در يك چشم بهم زدن يا نزديكتر از آن ، چنان كه در آيهء ديگر مىفرمايد : و ان يوما عند ربك كالف سنة مما تعدون : « طول يك روز نزد خداوند به اندازهء هزار سال شماست » ( حج 22 / 47 )