خداوند يكسان هستند ، بنا بر اين بردهداران نپندارند كه آنها روزى بردگان را مىدهند .
تنها مطلبى كه هست ، خداوند ، روزى بردگان را به دست آنها قرار داده است .
3 - معناى ديگر آن است كه موالى ما زاد روزى خود را به بردگان نمىدهند تا در خوراك و لباس با هم مساوى شوند . در اين باره از ابو ذر روايت شده كه پيامبر مىفرمود : « بردگان برادران شمايند پس ، از آنچه خود مىپوشيد به آنها بپوشانيد و از آنچه خود مىخوريد به آنها هم بخورانيد » . « 1 » و از آن به بعد ديده نشد كه لباسهاى بردهء ابو ذر با لباس خودش تفاوت داشته باشد .
أَ فَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ
؛ در اين قسمت خداوند رعايت نكردن مالكان برابرى با بردگان را انكار و كفران نعمت به حساب آورده است : اين فعل به دو صورت : غايب و مخاطب قرائت شده است . «
مِنْ أَنْفُسِكُمْ
» از جنس خودتان « حفدة » يعنى ياران و خدمتگزاران ، امام صادق عليه السّلام فرمود : « حفدة » : دامادهاى شخص هستند كه فقط به شوهران دخترانش گفته مىشود ، بعضى گفتهاند : منظور نوادگان هستند ، « حفدة » جمع حافد است ، حفد الرجل : در خدمت كردن و اطاعت شتاب كرد ، در دعا گفته مىشود : و اليك نسعى و نحفد : به سوى تو مىشتابيم و براى تو مىكوشيم . «
مِنَ الطَّيِّباتِ
» بعضى از پاكيزهها را روزى شما ساخت .
أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ
؛ آيا معتقدند كه بتها به حالشان سودى دارد و از آنها شفاعت خواهند كرد ؟
وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ
؛ و به نعمتهاى آشكار خدا كه هيچ شبههاى در آن نيست كفر مىورزند ؟ و گفته شده است كه منظور از نعمت خدا پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و قرآن و اسلام مىباشد كه كفّار منكر اينها بودند .
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً
؛ « رزقا » : مصدر و شيئا مفعول آن است ؛
هامش
( 1 ) -
انّما هم اخوانكم فاكسوهم مما تلبسون و اطعموهم مما تطعمون .