مطلب چنين است كه به شما بگويم : انذار كنيد و مىتوان « أن » را مفسّره گرفت ، زيرا فرود آوردن ملائكه وحى را متضمّن معناى قول است . معناى « انذروا » اين است :
مردم را آگاه كنيد كه خدايى جز من نيست ، مثل « نذرت بكذا » علم به آن پيدا كردم ، بنا بر اين معناى آيه اين مىشود : خداوند به فرشتگان مىگويد : مردم را از گفتار من كه « خدايى غير از من نيست ، پس از عذاب من بترسيد » آگاه سازيد .
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
؛ خداوند متعال ، پس از بيان وحدانيت خود ، و نفى شرك ، در اين آيه ، به منظور استدلال بر مطلب ، از امورى ياد مىكند كه فقط از قدرت خدا ساخته است و آن آفرينش آسمانها و زمين و آفرينش انسان و آنچه از حيوانات كه به صلاح اوست و به آن نيازمند است از قبيل : استفادههاى خوراكى و سوارى و باربرى و جز اينها ، همچنين آفرينش بسيارى از چيزها و مخلوقات كه مردم از آن آگاهى ندارند . با توجّه به اين امور ، خداوند ، بالاتر و بزرگتر از آن است كه شريكى برايش آورده شود .
فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ
؛ و سرانجام پس از آن كه نطفهاى بىارزش و بى روح بود ، موجودى عاقل ، مدافع و بيانگر درون خويش و جدال كنندهء با دشمن گرديد ، ( اين معنا اشاره به مراحل تكامل انسان است ) .
معناى ديگرى كه براى اين آيه گفتهاند اين است : سرانجام دشمن پروردگارش شد ، و منكر آفرينندهء خود گرديد . ( اشاره به انحطاط و پستى انسانهاى گنهكار است ) .
وَ الْأَنْعامَ
؛ چهار پايان و مقصود اصناف هشتگانهء حيوانات يا ازواج ثمانيه است « 1 » كه بيشتر اوقات بر شتر اطلاق مىشود و منصوب به فعل مقدّرى است كه « خلقها »
هامش
( 1 ) - انعام در لغت شامل گوسفند ، و آهو ، گاو و شتر مىشود ، لكن بر اسب و قاطر و يابو ، و الاغ نيز اطلاق شده است . تفسير اثنى عشرى ، ج 7 ، ص 164 .