چشمهايمان از ديدن فرو مانده ، چنان كه رود از جريان باز مىماند ، از ماده سكر و سكر مىباشد . منظور آن است كه عداوت و عناد اين مشركان به جايى رسيده است كه اگر درى از درهاى آسمان برويشان باز شود و نردبانى برايشان گذاشته شود كه به آن وسيله به سوى آسمان بالا روند ، خواهند گفت اين تصورى خيالى است و حقيقت ندارد ، بلكه محمّد صلى اللَّه عليه و آله ما را به آن وسيله سحر كرده است . بعضى گفتهاند مرجع ضمير ( عليهم ) ملائكه است يعنى اگر به كافران بنمايانيم تا با چشمهاى خود فرشتگان را ببينند كه به آسمان بالا روند باز هم اين حرفها را خواهند گفت . آوردن فعل « ظلوا » اشاره به عروج آنها در روز است تا آنچه مىبينند برايشان روش باشد .
« انما » اين كلمه دلالت دارد بر اين كه كافران يقين دارند كه چشمهايشان از ديدن باز مانده است .
إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ
؛ جمله مستثنا ، در محل نصب است . ابن عباس مىگويد شياطين قبلا از رفتن به آسمانها ممنوع نبودند ، اما وقتى كه حضرت عيسى عليه السّلام متولد شد از سه آسمان ممنوع شدند ، و هنگامى كه پيامبر اسلام ولادت يافت از تمام آسمانها منع شدند .
«
شِهابٌ مُبِينٌ
» شهابى كه شياطين را تعقيب مىكرد بر بينندگان روشن و آشكار بود .
[ سوره الحجر ( 15 ) : آيات 19 تا 25 ]
وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها وَ أَلْقَيْنا فِيها رَواسِيَ وَ أَنْبَتْنا فِيها مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ ( 19 ) وَ جَعَلْنا لَكُمْ فِيها مَعايِشَ وَ مَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرازِقِينَ ( 20 ) وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاَّ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ( 21 ) وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَيْناكُمُوهُ وَ ما أَنْتُمْ لَهُ بِخازِنِينَ ( 22 ) وَ إِنَّا لَنَحْنُ نُحْيِي وَ نُمِيتُ وَ نَحْنُ الْوارِثُونَ ( 23 )
وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ ( 24 ) وَ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَحْشُرُهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ ( 25 )