است كه به مقتضاى آنچه صلاح بندگان باشد بر آنان واجب مىشود . « 1 »
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ
؛ خداوند نسخ مىكند آنچه را نسخش را درست مىداند و به جاى آن آنچه مصلحت در اثباتش مىبيند برقرار مىكند يا آن را بدون نسخ باقى مىگذارد . برخى در معناى اين آيه گفتهاند خداوند از باب فضل و رحمتش آنچه را صلاح مىداند از گناهان بندگان از نامهء عملشان محو مىكند و عذاب را از آنان برمىدارد و گناه كسى را كه بخواهد از روى عدالت كيفر كند باقى مىگذارد . قول ديگر در معناى آيه اين است كه خداوند برخى از موجودات را محو مىكند و برخى را از قبيل انسانها و ديگر حيوانات و گياهان و درختان و ويژگيها و حالات آنها را باقى مىگذارد و در نتيجه بر روزى و عمر آنها مىافزايد و يا از آنها مىكاهد و محو و اثبات سعادت و شقاوت نيز به دست اوست .
وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
؛ اصل هر كتاب ، يعنى لوح محفوظ در نزد اوست ، زيرا همه چيز در آن ، نوشته شده است .
وَ إِنْ ما نُرِيَنَّكَ
؛ به هر حال ، يا چنان است كه ما بعضى از آنچه را به كافران وعده داده بوديم ، از قبيل غلبهء مؤمنان بر كفّار ، و توانايى تو بر كشتن ، اسير كردن ، و به غنيمت گرفتن دارائيهاى آنان ، به تو نشان دادهايم ، و يا پيش از آن كه اين امور را نشان دهيم تو را به سوى خود مىآوريم ( مىميرانيم ) در هر صورت تكليف تو فقط تبليغ رسالت است و حساب آنان با ماست نه با تو . و ما ، دير يا زود آنها را مجازات و كيفر خواهيم كرد ، و از آنان انتقام خواهيم گرفت .
هامش
( 1 ) - اگر چه ظاهر بيان مرحوم طبرسى و ديگران از قبيل كشّاف نشان مىدهد كه اين پاسخى به كسانى است كه به تعدّد همسران پيامبر ايراد مىگرفتند ، اما اين شأن نزول درست به نظر نمىآيد ، چون سورهء رعد ظاهرا مكّى است و در مكه تعدّد همسر مطرح نبوده است . تفسير نمونه ، 10 / 239 .