مسخره مىكردند : آيا اين نمازى كه هميشه به آن اشتغال دارى تو را بر آن وامىدارد كه ما ، ترك كنيم آنچه را پدرهايمان عبادت مىكردند ، و يا اين كه ترك كنيم انجام دادن آنچه در اموالمان مىخواهيم ؟ مضاف حذف شده : « فعل ما نشاء » اين حرف را به مسخره گفتند ، زيرا انسان به انجام دادن فعل ديگران امر نمىشود و حال آن كه اينها گفتند نمازت تو را امر كرده كه ما ، چنين و چنان كنيم . بعضى هم « أ صلاتك » به صورت مفرد خواندهاند .
إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ
؛ حقّا كه تو بردبار و آگاه هستى . قوم شعيب از اين عبارت خلاف معنايش را اراده كرده و آن بزرگوار را به گمراهى و سفاهت نسبت دادند و او را مسخره كردند .
وَ رَزَقَنِي مِنْهُ
؛ خداوند از نزد خود به من روزى نيكو عطا كرد ، منظور نبوّت و حكمت است . بعضى گفتهاند : مراد روزى حلال و پاكيزه و بدون نقص است .
جواب « أ رأيتم » محذوف است : ( أ يصحّ لى ان لا آمر . . . ) و معناى آيه اين است : به من بگوييد كه اگر من از طرف پروردگارم دليل روشن و يقين آور داشته باشم و به تحقيق پيامبر باشم ، آيا براى من درست است كه شما را به ترك بت پرستى و كارهاى زشت امر نكنم ، و حال آن كه هيچ پيامبرى جز براى اين منظور مبعوث نشده است .
وَ ما أُرِيدُ أَنْ أُخالِفَكُمْ إِلى
؛ و من چنين اراده ندارم كه بر شما سبقت بگيرم و تمايلات نفسانى را كه شما را از آن منع مىكنم ، خودم زودتر انجام دهم و در اين امر استبداد داشته باشم .
إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلاحَ
؛ تنها خواستهء من اين است كه با پند و اندرز شما را نصيحت كرده و به خير و صلاحتان بكشانم . ما استطعت : كلمهء « ما » ظرف است ؛ تا مدّتى كه قدرت بر اصلاح دارم و امكانات به من اجازه مىدهد . و مىتوان آن را بدل از « اصلاح » گرفت ، يعنى مقدارى از اصلاح كه بتوانم ، و نيز جايز است كه مفعول براى