فَذَرُوها تَأْكُلْ
؛ بگذاريد آن ناقه را آزادانه در زمين بچرد و او را نيازاريد و گرنه عذابى زودرس بدون تأخير شما را از پا ، در مىآورد .
فَعَقَرُوها
؛ ناقه را پى كردند ، حضرت صالح آنها را تهديد كرد كه تنها سه روز مهلت داريد در شهر خود از زندگى بهرهمند شويد . بعضى گفتهاند روز چهارشنبه ناقه را كشتند و روز شنبه به هلاكت رسيدند ، از شهر تعبير به « دار » مىشود ، زيرا مردم با تصرّفاتى كه انجام مىدهند ، در آن جا دور مىزنند ، « ديار بكر » : شهرهاى آنها مراد است .
ذلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ
؛ در اين جا « فيه » به دليل اتّساع در ظرف حذف ، و جارى مجراى مفعول واقع شده ، مثل :
و يوم شهدناه سليما و عامرا
؛ « 1 » و مىتوان گفت :
« مكذوب » مصدر است مثل معقول ، و مجلود ، يعنى : وعدهاى كه دروغ نباشد .
وَ مِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ
؛ « يوم » مفتوح الميم ، چون مضاف به « اذ » و آن مبنى است ، مثل قول شاعر :
على حين عاتبت المثيب على الصبا « 2 »
( حين مبنى است چون اضافه به مبنى ( جمله ) شده است ) . با كسر ميم نيز خوانده شده كه معرب و مجرور به اضافه باشد ، «
نَجَّيْنا
» : آنها را از بدبختى و پستى و خوارى و رسوايى آن روز نجات داديم ، چنان كه خداوند فرموده است :
وَ نَجَّيْناهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ
؛ و هيچ بدبختى ، بزرگتر از بدبختى كسى نيست كه نابوديش به سبب خشم و غضب خدا باشد .
در همه جاى قرآن :
إِنَّ ثَمُودَ
و «
لِثَمُودَ
» : با تنوين و بدون تنوين ، منصرف و
هامش
( 1 ) - مصراع بعد :قليل سوى الطّعن النّهال نوافله .در اصل : و ربّ يوم شهدنا ، فيه » بوده كه از راه جواز و اتّساع در ظروف ، حرف جرّ حذف ، و ضمير ، به مفعول اوّلى براى « شهدنا » تشبيه شده است و « قليل » صفت براى « يوم » و « نوافله » فاعل آن است .
معنا : بسا روزى كه در آن ، دو قبيلهء سليم و عامر را مشاهده كرديم كه جز ضربت نيزهء آب ديده يا سواركار تشنه غنيمتى وجود نداشت . با استفاده از تفسير كشّاف پاورقى 2 / 408 .
( 2 ) - در موقعى كه پيرى را بر كارهاى جوانى سرزنش مىكردم .