آن را از آنها باز نخواهد داشت و آنچه را كه مسخره مىكردند دامنشان را مىگيرد . ( 8 )
تفسير :
عَلَى اللَّهِ رِزْقُها
؛ وقتى كه خداوند سبحان ضمانت كرد كه تمام جنبندگان روى زمين را روزى دهد اين تفضّل بر او واجب شد و از اين رو آن را با لفظى ذكر كرده است كه مثل صيغهء نذر ، مفيد وجوب است ( على دلالت بر وجوب مىكند ) .
وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها
؛ مسكن و قرارگاهش را مىداند ؛ و «
مُسْتَوْدَعَها
» جاهايى كه قبل از استقرار در آنجا گذارده شده بود مثل پشت پدران و رحمهاى مادران يا ميان تخمها .
« كل » تمام جنبندگان و روزى آنها ، و قرارگاه و جايگاههاى قبل از آن ؛ «
فِي كِتابٍ
» ، در لوح محفوظ مىباشد ، يعنى ياد تمام اينها در آن نوشته و ظاهر است .
وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ
؛ قبل از اين كه آسمانها و زمين آفريده شود و عرش بر روى آنها قرار گيرد در زير عرش جز آب چيزى ديگرى نبود ، و اين مطلب دلالت مىكند بر اين كه عرش و آب ، پيش از آفرينش آسمانها و زمين آفريده شدهاند .
لِيَبْلُوَكُمْ
؛ اين كلمه متعلق به « خلق » است ، يعنى آسمانها و زمين را براى حكمتى آفريد و آن ، اين است كه بندگانش را در آنها جاى دهد و نعمتهاى گوناگون در آنجا به آنها ارزانى فرمايد و آنها را مكلّف سازد و در معرض اجر آخرتشان قرار دهد ، و چون اين امر شباهت به يك آزمايشى دارد ، لذا آن را با كلمهء يبلوكم تعبير فرموده است ، يعنى تا نسبت به شما ، كارى انجام دهد كه جويندهء احوال شما براى اين كه بداند چه انجام مىدهيد ، انجام مىدهد .
أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
؛ اين جمله تفسير و متمم فعل
« لِيَبْلُوَكُمْ »
مىباشد ، زيرا در آزمايش معناى « علم » نهفته و آزمايش طريق به سوى آن است . مراد از « نيكوترين افراد از حيث عمل » ، پرهيزكاران مىباشند و به دليل بزرگداشت آنان و تبليغ فضيلت