است ( 1 ) .
علت شيوع ربا دو چيز است :
يكى راه فرار درست كردن ، ديگر راه عملى مثبت نشان ندادن :
علت اينكه ربا در قديم و جديد شايع شد دو چيز است : يكى نشان دادن راه فرار از ربا و ديگر مداخله نكردن عملى علماى اسلام در ساختن اجتماع و بالاخره جدايى ديانت از سياست و طراحى عملى سازمان اجتماعى . علماى اسلام به نصيحت اكتفا كردند و جلو نيامدند كه نظام موجود را - كه با وجود او خوردن و دادن ربا حتمى و جبرى است - بهم بريزند و نظامى منطبق با اسلام كه ضرورتى براى خوردن و دادن ربا نباشد به وجود بياورند . در نتيجه ، منع از ربا عملًا چيزى شبيه منع آدم گرسنه و تشنه از خوردن نان و آشاميدن آب بود و حتى در بحبوحه حكومت دين ، رباخوارى شرعى و غيرشرعى رايج بود . لهذا كليسا تحريم كرد كه از قرض فايده بگيرند . روح برادرى كه اساس تعليمات مسيح است ، از اركان اين تحريم بود .
سخن ارسطو :
پول پول نمىزايد :
علماى قانون قديم فرانسه اين تحريم را نقل كردند و به يك علت منطقى كه از ارسطو رسيده است تعليل كردند و آن اينكه پول پول نمىزايد ، پس مطالبه فايده پول بر ضد طبيعت اشياء است . .
ربا در دين يهود :
تا آنجا كه من اطلاع دارم يهود معامله ربوى را جز با غير يهودى جايز نمىداند ، زيرا ربا به نص تورات حرام قطعى است ( 2 ) و قرآن بر آنها عيب گرفته كه بر خلاف دينشان عمل مىكنند و مال مردم را بر خود حلال مىشمارند .
اشكال در رباى از غير مسلمان :
از اينجا معلوم مىشود كه مىتوان گفت ربا خوردن مسلمان از غير مسلمان نيز با روح قرآن مطابقت ندارد .
چگونه ممكن است قرآن چيزى را كه عيب مىگيرد ، تجويز كند ؟
هامش
( 1 ) . مراجعه شود .
( 2 ) . پس ما از آنها بدتريم و در ميان ما همواره مسلمان از مسلمان ربا مىگيرد يا مسلمان به غير مسلمان ربا مىدهد ، اما كمتر اتفاق مىافتد كه مسلمان از غير مسلمان ربا بگيرد .