وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً
؛ و در روى زمين فساد مىكنند و يا چون كه سعى و تلاش آنان در روى زمين در راه فساد بوده ، به منزلهء اين است كه گفته شود :
و يفسدون فى الأرض فسادا . و مىتوان گفت فسادا مفعول له است ، يعنى للفساد .
از ائمّهء معصومين ( ع ) روايت شده كه فرمودهاند : محارب كسى است كه سلاح بردارد و راهها را ناامن كند ، و كيفر او به اندازهء استحقاق اوست ، اگر علاوه بر ارتكاب قتل مال كسى را گرفته باشد مجازاتش اين است كه كشته و به دار آويخته شود و اگر تنها مرتكب قتل شده كيفر او كشته شدن است و چنانچه فقط مال مردم را برده ، كيفرش اين است كه دستش براى گرفتن مال و پايش براى ايجاد ناامنى در راه قطع مىشود ، و كسى كه فقط راهها را ناامن ساخته باشد مجازاتش تبعيد است .
جملهء
مِنْ خِلافٍ
؛ معنايش اين است كه دست راست و پاى چپ ايشان قطع شود . و منظور از « نفى » در آيه اين است كه شخص محارب از شهرى به شهر ديگر تبعيد شود تا زمانى كه توبه كند و به شهر خود مراجعت نمايد .
ذلِكَ
؛ اشاره است به مطالبى كه ذكر كرديم .
لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيا
؛ يعنى بهرهء آنان در دنيا رسوايى و خوارى است .
وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ
؛ اين جمله دلالت دارد بر اين كه اجراى حدود ، كيفر اخروى گناهان را از بين نمىبرد ، زيرا قرآن در اين آيه بيان كرده كه محاربان علاوه بر حدى كه بر آنها جارى مىشود استحقاق عذاب بزرگى نيز دارند .
إِلَّا الَّذِينَ تابُوا
؛ برخى از مجازاتشوندگان را استثنا كرده و آنها ، كسانى هستند كه [ پس از محاربه و فساد و قبل از دستگير شدن ] توبه كنند . اينان پس از