متضمّن معناى « ميل » است و از اين رو متعدّى به « الى » شده و معناى عبارت اين است : متمايل به دنيا و لذّتهايش شديد و سختيهاى سفر را قابل تحمّل ندانستيد ، و از همين مورد است آيهء :
أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ
: « لكن او ( بلعم باعورا ) به پستى گراييد و پيرو هواى نفسش شد » . « 1 » بعضى گفتهاند معناى آيه اين است : به ماندن در سرزمين و خانههاى خودتان ميل و رغبت پيدا كرديد .
اين قضيه دربارهء جنگ تبوك در سال دهم هجرت است كه پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بعد از برگشتن از جنگ طائف ، به مسلمانان دستور داد تا به سوى سرزمين تبوك حركت كنند و چون زمان برداشت محصول و شدّت گرماى تابستان بود و از طرفى راه دور و دشمن بسيار و قوى به نظر مىرسيد ، اين تكليف بر آنها سخت گران مىآمد ؛ و چنين گفتهاند كه براى هيچ جنگى ، پيغمبر اكرم مقصد خود را بطور صريح بيان نمىكرد بلكه توريه مىفرمود ، جز در اين جنگ كه قبل از حركت معلوم ساخت ، تا مردم آمادگى بهترى پيدا كنند .
مِنَ الْآخِرَةِ
: بدل الآخرة ؛ حرف « من » مفيد عوض و بدليت است ، مثل اين آيهء شريفه :
لَجَعَلْنا مِنْكُمْ مَلائِكَةً
؛ « به جاى شما فرشتگان بياوريم » ( زخرف / 60 ) .
فَما مَتاعُ . . .
؛ پس كالاى زندگانى دنيا در برابر ( زندگانى ) آخرت جز اندكى نيست .
إِلَّا تَنْفِرُوا
؛ اين عبارت خداوند ، بيانگر خشم او بر كسانى است كه در رفتن به جنگ سهلانگارى مىكنند ، زيرا آنها را به كيفرى بزرگ و فراگير كه شامل دنيا و آخرت مىشود تهديد كرده ، و نيز اعلام نموده است كه آنها را هلاك مىكند و در عوض ، گروه ديگرى بهتر و مطيعتر از آنها مىآفريند ، و براى يارى دينش از آنها بىنياز است و كندىشان در اين امر هيچ اثرى در دين خدا ندارد .
هامش
( 1 ) - اعراف / 176 .