وَ أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ
؛ « أنّ » به فتح همزه قرائت شده بنا بر اين كه در اصل « و لأنّ » بوده است ، يعنى به سبب اين كه خداوند با مؤمنان است آن پيروزى به دست آمد و به كسر همزه نيز قرائت شده و اين موجّهتر است و قرائت عبد اللَّه « و اللَّه مع المؤمنين » آن را تأييد مىكند .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَوَلَّوْا عَنْهُ
؛ « و لا تتولوا » به حذف تاى اول و ادغام آن در ثانى ، يعنى « و لا تولّوا » نيز قرائت شده است و ضمير « عنه » به رسول اللَّه برمىگردد ؛ زيرا معناى آن « اطيعوا رسوله » است ، همانگونه كه خداوند در آيهء 62 سورهء توبه مىفرمايد :
وَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ
؛ « . . . در حالى كه شايستهتر اين است كه خدا و رسولش را راضى سازند » ، و از سوى ديگر اطاعت از خداوند و اطاعت از رسول هر دو يكى است و برگشت ضمير به يكى از آن دو ، برگشت به هر دو است همانگونه كه گفته مىشود : الاحسان و الاجمال لا ينفع فى فلان ؛ نيكى و خوبى دربارهء فلانى سودى ندارد . ( ضمير لا ينفع مفرد است ولى به هر دو برمىگردد ) .
وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ
؛ از رسول سرپيچى نكنيد در حالى كه دعاى او را دربارهء خودتان مىشنويد .
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ
؛ همانند كسانى نباشيد كه ادّعا مىكنند مىشنوند ولى در حقيقت نمىشنوند ؛ زيرا آنها پيامبر را تصديق نمىكنند پس گويا آنها در حقيقت نمىشنوند .
[ سوره الأنفال ( 8 ) : آيات 22 تا 25 ]
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ ( 22 ) وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ ( 23 ) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ( 24 ) وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ ( 25 )