شياطين آنها را به گمراهى مىكشند و مدد مىكنند و بر ضلالت آنان مىافزايند . فعل « يمدّونهم » ، يمدّونهم نيز قرائت شده است كه در اين صورت از باب افعال ( امداد ) و به معناى يارى كردن است . و در برخى از قرائتهاى غير مشهور « يمادونهم » قرائت شده كه به معناى يعاونونهم ثم لا يقصرون است يعنى شياطين آنها را در گمراهى كمك مىكنند و از گمراهى آنان دستبردار نيستند تا در آن ثبات يابند و هرگز از آن برنگردند و جملهء اخوانهم يمدونهم مثل اين قول شاعر است :
« قوم اذ الخيل جالوا فى كواثبها » « 1 »
يعنى خبر ( جالوا . . . ) بر غير مبتدا ( خيل ) كه قوم است جارى شده است [ همانطور كه يمدّونهم ( كه خبر است ) بر غير مبتدا ( اخوان ) يعنى شياطين جارى شده است . ] ممكن است كه مراد از « اخوان » شياطين باشد و ضمير « هم » به جاهلان برگردد كه در اين صورت خبر بر مبتدا جارى شده است [ و معناى : « و اخوانهم يمدونهم اين است : برادران جاهلان ( شياطين ) آنها را به گمراهى مىكشند ؛ لكن صورت اول موجّهتر است ؛ زيرا « اخوانهم » در مقابل پرهيزكاران ذكر شده است . ] علت جواز ذكر ضمير جمع در « اخوانهم ( با اين كه شيطان مفرد مىباشد ) ، اين است كه مقصود از شيطان ، جنس شيطان است [ و نه فرد معيّنى از آن ] مانند آيه 257 سورهء بقره : اولياءهم الطاغوت كه « طاغوت » مفرد ذكر شده در حالى كه اوليا جمع است ؛ زيرا مراد از طاغوت جنس آن است .
وَ إِذا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قالُوا لَوْ لا اجْتَبَيْتَها
؛ اجتبى الشيء يعنى : آن را براى خودش جمع كرد همانطور كه شخص مىگويد : « اجتمعته » همين طور جبى إليه فاجتباه ،
هامش
( 1 ) - مصرع دوم بيت اين است :فوارس الخيل لا ميل و لا قدم .يعنى : قومى كه اسبسوارانش هنگامى كه بر كوههء زين اسبان [ نشسته ] تاخت و تاز مىكنند بر آن ثابتند و متزلزل نيستند و همچون اشخاص دست بسته ناتوان نمىباشند .