اندك اندك به هلاكت نزديك مىكنيم تا اين كه از جايى كه نمىدانند چه چيز در مورد آنان اراده شده ، بناگاه به هلاكت افتند .
وَ أُمْلِي لَهُمْ
؛ عطف بر « سنستدرجهم » است و حكم « سين » نيز بر آن جارى مىباشد .
إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ
؛ مكر و نقشهء من قوى و حساب شده است . خداوند عمل خود را مكر ناميده ؛ زيرا شبيه به مكر است به سبب اين كه در ظاهر احسان و در حقيقت خوارى و ذلّت است .
أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا
؛ آيا آن كافران فكر نكردند تا بدانند كه محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم مجنون نيست ؟
كافران مىگفتند : او شاعرى مجنون است .
از قتاده روايت شده كه : پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بر كوه صفا بالا رفت و كافران را گروه گروه صدا زد و آنها را از عذاب خداوند ترساند . يكى از آنها گفت : اين همنشين شما ( پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) مجنون است كه از شب تا صبح فرياد مىزد .
أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا
؛ آيا با ديد استدلال به عظمت نظام هستى ، كه آسمانها و زمين بر آن دلالت دارند ، و به چيزهاى بيشمارى كه خداوند آفريده و اين كه شايد به زودى بميرند ، نظر نكردند تا در نظر به آنچه مايهء نجات آنهاست پيش از آن كه مرگ [ آنها ] بناگاه فرارسد ، شتاب كنند ؟
« ان » در « ان عسى » مخفف « ان » است و اصل آن « انه عسى » بوده و ضمير آن ضمير شأن است .
فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ
؛ بعد از قرآن . معناى آيه اين است : شايد مرگ آنها نزديك باشد بنا بر اين آنها را چه شده كه پيش از مرگ در ايمان آوردن به قرآن شتاب نمىكنند ؟ به كدام سخن شايستهتر از قرآن مىخواهند ايمان بياورند ؟
وَ يَذَرُهُمْ
؛ با يا و نون ( نذرهم ) و به رفع و جزم هر دو قرائت شده است . رفع آن بنا بر استيناف كلام است و جزم آن بنا بر عطف بر محل : « فلا هادى له » است گويا