برمىگرديد ) را به سالهاى قحطى و خشكسالى مجازات كرديم . « سنة » مانند « دابة » و « نجم » از اسمهايى است كه يك معنا در آن غلبه يافته است [ از معناى مطلق ( سال ) به معناى مقيد ( سال قحطى و خشكسالى ) غلبه يافته است ، همانطور كه دابه از مطلق جنبنده به چارپايان و نجم از مطلق ستاره به ستارهء ثريا غلبه يافته است ] . عرب مىگويد : « أسنت القوم » ؛ يعنى گرفتار قحطى شدند . از ابن عباس روايت شده كه قحطى و خشكسالى در روستاهاى آنها و صاحبان چارپايان پيدا شد و كمبود ميوهها در شهرهاى آنها بوجود آمد .
لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
؛ شايد متذكر شوند و در نتيجه آگاه شوند كه اين بلاها به سبب اصرار آنها بر باقى ماندن در كفر است .
فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ
؛ پس آن گاه كه نيكويى ، مانند حاصلخيزى و رفاه ، به آنها مىرسيد ، مىگفتند : اين مختص ماست و ما شايستهء آن هستيم . لام در « لنا » مانند « لام » « الجل للفرس » ( پالان مختص به اسب است ) مىباشد [ كه اختصاص را مىرساند ] .
وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ
؛ و اگر بدى ، مانند خشكسالى و تنگى معاش ، به آنها مىرسيد ، به موسى و همراهانش ، فال بد مىزدند و آنها را شوم و ناميمون مىدانستند و مىگفتند : اگر آنها نبودند ، اين بلاها به ما نمىرسيد . همانطور كه كافران به رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم گفتند :
هذِهِ مِنْ عِنْدِكَ
: « اين ( بدى ) از تو به ما رسيد » ( نساء / 78 ) .
أَلا إِنَّما طائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ
؛ اسباب خوبى و بدى آنها نزد خداوند است و آن ، حكم خداوند و اراده و مشيت اوست و آنچه به آنها مىرسد خواست خداوند است و شومى و ميمنت هيچ كس در خود او نيست ، همانطور كه در آيهء 78 سورهء نساء مىفرمايد :
قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
؛ « بگو همه چيز از جانب خداست » .