آن گاه مالش را به وى برگردانيد .
قسط ؛ به معناى مساوات ، و عدالت است .
لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
؛ هر كسى را به اندازهاى تكليف مىدهيم كه از انجام دادنش ناتوان نباشد .
خداوند عالم پس از بيان حكم مال يتيم ، و امر به كامل ساختن پيمانه و ميزان و رعايت كردن عدالت ، آن را در اين آيه مقيّد به قدرت و توانايى ساخته ، زيرا رعايت عدالت كامل در پيمانه و وزن تا حدّى كه ذرّهاى كم يا زياد نباشد ، امرى ، ناممكن است .
وَ إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا
؛ وقتى كه حرف مىزنيد ، حق بگوييد ، اگر چه گفتهء شما در مورد شهادت يا غير شهادت بر ضرر يا نفع خويشاوندانتان باشد .
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً
؛ دربارهء همزهء « أنّ » اقوالى است .
1 - فتحه بنا بر اين كه تقديرش اين باشد : و لانّ هذا صراطى مستقيما ، فاتّبعوه : و چون اين ، راه مستقيم من است آن را پيروى كنيد . اين قرائت مثل قول سيبويه در اين آيه است :
وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً
؛ « و چون جاهاى سجده مال خداست ، پس احدى را با خدا نخوانيد » ( جن / 18 ) و نيز مثل
لِإِيلافِ قُرَيْشٍ . . .
فَلْيَعْبُدُوا
« براى اين كه قريش با هم انس و الفت گيرند . . . پس بايد خداى كعبه را پرستش كنند » . ( قريش / 106 ) بنا بر اين جملهء : « و ان هذا صراطى . . . » علّت براى اتّباع مىباشد .
2 - و ان هذا با تخفيف ، به تقدير : و انّه هذا صراطى ، بنا بر اين كه هاء ، ضمير شأن باشد يعنى حقيقت اين است كه راه من راه مستقيم است .
3 - « إنّ » به كسر ، گويى چنين گفته است : و اتبعوا صراطى انه مستقيم : و از راه من پيروى كنيد كه راهى مستقيم است .
وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ
؛ اديان گوناگون از قبيل يهوديّت ، نصرانيّت ، مجوسيّت و ديگر