إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
؛ دربارهء استثنا ، چند قول ذكر شده است از جملهء آنها اين است :
الف : بعضى از اوقات در ميان آتش نيستند مثل زمان برخاستن از قبرها ، و زمان ايستادن در پاى محاسبهء اعمال .
ب : مراد مسلمانان گنهكارند كه مربوط به مشيّت خداست : اگر بخواهد عذابشان كند و اگر بخواهد عفوشان كند .
ج : منظور كافرانى است كه ايمان آوردهاند .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 129 تا 130 ]
وَ كَذلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ ( 129 ) يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي وَ يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا قالُوا شَهِدْنا عَلى أَنْفُسِنا وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ شَهِدُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كانُوا كافِرِينَ ( 130 )
ترجمه :
و اين چنين بعضى ستمكاران را ، به كيفر كردارشان ، به بعضى ديگر وامىگذاريم . ( 129 )
اى گروه جنّ و انس آيا پيامبرانى از شما ، كه آيات مرا برايتان بخوانند ، و شما را از ملاقات امروز بترسانند ، نزد شما نيامدند ؟ گويند : بر خويشتن گواهى مىدهيم ، زندگى دنيا آنها را فريب داده ، و بر خويشتن گواهى مىدهند كه كافر بودهاند . ( 130 )
تفسير :
وَ كَذلِكَ نُوَلِّي
؛ هم چنان كه گروههاى گذشته را گرد آورديم . . . ، برخى از ستمكاران را در قبال كارهايشان به برخى ديگر واگذار مىكنيم تا ولايت يكديگر را بپذيرند ، مانند كارهايى كه شياطين و گمراهكنندگان انسى انجام مىدادند .
بِما كانُوا يَكْسِبُونَ
؛ به سبب كفرشان و گناهانى كه به جا مىآوردند .