مايهء آرامش دل بداند .
وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ
؛ و هر كس را بخواهد كه خوار سازد و به خود واگذارش كند و او كسى است كه مورد لطف و عنايت حق تعالى نيست ،
« يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً »
:
سينهاش را سخت ، تنگ مىنمايد به اين طريق كه او را مورد لطف خود قرار نمىدهد ، تا حدّى كه قلبش را قساوت فرامىگيرد ، و بكلّى بسته مىشود ، و از پذيرش حق ، خوددارى مىكند و در نتيجهء اين امور ، ايمان در قلبش جا نمىگيرد .
« حرجا » اين كلمه به فتح و كسر راء خوانده شده است ، قرائت فتحه ، بنا بر اين است كه مصدر است و جانشين وصف شده است . « 1 »
كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ
؛ گويا به آسمان بالا مىرود ، مراد اين است كه گويى دست به امر محالى زده است ، چرا كه به آسمان بالا رفتن ، مثل است براى موردى كه از توان هر كس خارج باشد ، و قدرت به آن ، تعلّق نگيرد . « يصعد » يصّاعد ، نيز قرائت شده كه به معناى « يتصاعد » است ، يعنى بالا مىرود .
كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ
؛ منظور از كلمه « رجس » به خود واگذار شدن و از توفيق بازداشتن است ، چنان كه « طيّب » نقيض رجس است و در مورد موفقيّت به كار مىرود .
ممكن است از رجس ، چيزى اراده شود كه منتهى به پليدى شود ، و آن ، كيفر است .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 126 تا 128 ]
وَ هذا صِراطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ( 126 ) لَهُمْ دارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِيُّهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ( 127 ) وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً يا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَ قالَ أَوْلِياؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ وَ بَلَغْنا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنا قالَ النَّارُ مَثْواكُمْ خالِدِينَ فِيها إِلاَّ ما شاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ ( 128 )
هامش
( 1 ) - چنان كه قرائت كسره ، خودش صفت ( مشبهه ) است . مجمع البيان .