تفسير :
وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ
؛ اگر از اكثريّت مردم پيروى كنى تو را گمراه مىكنند ، زيرا اكثريت مردم ، معمولا دنبال هوا و هوس مىروند .
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ
؛ اينها فقط از گمان پيروى مىكنند ، و گمانشان اين است كه پدرانشان بر حقّ بودهاند ، لذا از آنها تقليد مىكنند .
از اين آيه ، فهميده مىشود كه در باب شناخت حق بايد به دليل و برهان نگريست ، نه به قول اكثريت .
يَخْرُصُونَ
؛ خيال مىكنند كه بر حق هستند ، معناى ديگر اين است كه دروغ مىگويند .
مَنْ يَضِلُّ
؛ در اعراب اين جمله سه وجه مىباشد : اول اين كه استفهامى باشد و به اين دليل كلمهء « اعلم » در آن عمل نكرده و آن را نصب نداده ، بلكه من در محلّ رفع و مبتداست و يضلّ هم خبر آن است . « 1 » وجه ديگر اين است كه منصوب به فعل مضمرى باشد كه كلمهء « اعلم » بر آن ، دلالت مىكند ، و خود آن ، نصب نمىدهد زيرا صيغهء « افعل من كذا » متعدّى به مفعول به نمىشود .
وجه سوم اين است كه منصوب به حذف « باء » باشد تا مناسبت با
« وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ »
پيدا كند .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 118 تا 120 ]
فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآياتِهِ مُؤْمِنِينَ ( 118 ) وَ ما لَكُمْ أَلاَّ تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَ إِنَّ كَثِيراً لَيُضِلُّونَ بِأَهْوائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ ( 119 ) وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِما كانُوا يَقْتَرِفُونَ ( 120 )
هامش
( 1 ) - خلاصه از مجمع البيان ذيل همين آيه و جوامع الجامع ذيل آيهء 12 سورهء كهف .