تفسير :
وَ لَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ
؛ اگر فرضا ، فرشتگان را هم به سوى آنها بفرستيم كه به رسالت پيامبر ما شهادت دهند ، و اگر مردگان را هم زنده كنيم تا براى او گواهى دهند . ( باز هم ايمان نمىآورند ) .
اين آيه پاسخ بعضى از تقاضاهاى آنهاست از قبيل :
لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلائِكَةُ
؛ « چرا بر ما فرشتگان نازل نمىشوند » ، ( فرقان / 21 ) و جملهء
فَأْتُوا بِآبائِنا إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
؛ « پس اگر راست مىگوييد پدران ما را بياوريد » ( دخان / 36 ) .
وَ حَشَرْنا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ
؛ و همه چيز را در برابر آنها ، گرد آوريم ، به همين معناست آيهء :
أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ قَبِيلًا
؛ « يا اين كه خدا را با فرشتگانش مقابل ما حاضر سازى » ( إسراء / 92 ) در معناى كلمهء « قبلا » چند وجه ذكر شده است :
1 - ضامن باشند درستى آنچه را كه ما به آن بشارت دادهايم يا از آن بيم دادهايم ( قبل جمع قبيل به معناى ضامن و كفيل ) .
2 - تا گروه گروه حاضر شوند .
3 - ملائكه روبروى آنها قرار گيرند .
« قبلا » نيز قرائت شده يعنى بهطور معاينه و آشكارا .
إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ
؛ مگر خدا بخواهد كه آنها را به جبر وادار به ايمان آوردن كند .
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ
؛ در مرجع ضمير « هم » و معناى آيه دو احتمال وجود دارد :
الف - مقصود از آن ، كفّار است يعنى بيشتر آنها نمىدانند كه هنگام نزول معجزات ، دلهايشان ايمان را قبول نخواهد كرد و بنا بر اين سوگندهايشان به چيزى است كه نسبت به آن آگاهى ندارند .
ب - مقصود از ضمير ، مسلمانانند يعنى اكثر مسلمانان جاهلند به اين كه اين كافران