نمىآورند ، امّا شما توجّه نداريد . توضيح آيه اين است :
مؤمنان اميدوار بودند كه هر گاه خداوند معجزهنمايى كند و آياتى را بياورد مخالفان بهطور يقين ايمان مىآورند ، از اين رو آرزوى آوردن معجزات را داشتند ، به اين سبب خداى سبحان به مؤمنان فهماند كه از آنچه علم وى به آن سبقت گرفته - كه اين كافران ايمان نخواهند آورد - خبر ندارند و اين معنا را در آيهء بعد چنين بيان كرده است :
« كَما لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ »
چنان كه در نخستين بار به آن ايمان نياوردند .
بعضى گفتهاند : كلمهء « أنّها » به معناى ( قطع و يقين نيست بلكه به معناى « لعل » ( ترجّى ) است . چنان كه عربها مىگويند : ائت السوق انك تشترى لحما : برو به بازار شايد گوشت بخرى ، در اين عبارت « أنّ » به معناى « لعلّ » است .
مؤيّد اين معنا ، قرائت ابىّ است : لعلّها اذا جاءتهم لا يؤمنون .
بعضى « إنّها » به كسر همزه خواندهاند ، به اين معنا كه جملهء قبل تمام شده و جملهء ديگرى آغاز مىشود يعنى در جملهء پيشين گفته است : شما از وضع و حال آنها آگاهى نداريد ، سپس از آگاهى خود نسبت به گذشتهء آنها خبر داده و فرموده است :
اين مسأله قطعى است كه اگر آيات من هم براى آنها بيايد ايمان نمىآورند .
برخى از مفسّران ، در قرائت فتحهء همزهء : « أنّها » ، « لا » را زايده گرفتهاند . يعنى شما از كجا مىدانيد كه آنها ايمان خواهند آورد ؟
وَ نُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ . . .
وَ نَذَرُهُمْ
؛ اين جملهها عطف بر « لا يؤمنون » و داخل در حكم
« وَ ما يُشْعِرُكُمْ »
است يعنى : شما نمىدانيد كه آنها ايمان نمىآورند ، و شما نمىدانيد كه ما ، دلها و ديدههاى آنان را واژگونه مىسازيم ، و بر قلبها و چشمهاى آنها مهر مىزنيم ، آن گاه نمىفهمند و حقيقت را درك نمىكنند ، چنان كه در نخستين مراحل نزول آيات ايمان نياوردند ، زيرا دلهايشان مهر خورده بود . و شما نمىدانيد كه ما آنها را در همان گردنكشى كه فرو رفتهاند رهايشان مىكنيم و به خودشان وامىگذاريم و از طغيان بازشان نمىداريم تا در آن متحيّر و سرگردان بمانند .