فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ
؛ پس اينها نسبت به حقّى كه حضرت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم براى آنها آورده تكذيب كردند . و مراد از « حقّ » قرآن است كه به مبارزهء با آن خوانده شدند ، و در مقابل آن به عجز درآمدند .
« فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ »
؛ پس به زودى خبرهايى از قرآن كه آن را مورد مسخره قرار دادند براى آنها خواهد آمد ، و در آخرت يا همين دنيا خواهند دانست كه چه چيزى را مسخره كردهاند .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 6 ]
أَ لَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ ما لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَ أَرْسَلْنَا السَّماءَ عَلَيْهِمْ مِدْراراً وَ جَعَلْنَا الْأَنْهارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِينَ ( 6 )
ترجمه :
آيا مشاهده نكردند كه چقدر از اقوام پيشين را هلاك كرديم ؟
اقوامى كه به آنها قدرتهايى داده بوديم كه به شما ندادهايم ، بارانهاى پى در پى بر آنها فرستاديم ، و نهرها از زير ( آباديهاى ) آنها جارى ساختيم ( امّا آن گاه كه طغيان كردند ) آنها را به دليل گناهانشان نابود ساختيم و گروه ديگرى بعد از آنها به وجود آورديم . ( 6 )
تفسير :
مكن له فى الأرض ؛ براى او در زمين جايگاهى قرار داد ، مكّنه فى الارض : او را در زمين جايگزين ساخت ، و از اين قبيل است اين قول خداوند :
وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ
؛ « ما به آنها ( قوم عاد ) قدرتى داديم كه به شما نداديم » ( احقاف / 26 ) .
و چون معناى دو تعبير ( متعدّى بنفسه و باء حرف جرّ ) نزديك به يكديگر است ، در آيهء مورد بحث هر دو را آورده :
. . . مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ ما لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ
.