ضمير در « و إنّها » يا به « صلوة » بر مىگردد يا به « استعانة » . « لكبيرة » يعنى دشوار و سنگين است ، « الا على الخاشعين » جز بر كسانى كه در برابر پروردگار خاشع و متواضعند ، زيرا آنها كسانى هستند كه انتظار دارند به پاداشى كه براى صابران ذخيره شده است نايل شوند ، از اين رو سختيها بر آنان آسان مىشود .
« خشوع » به معناى آرامش و وقار است و با كلمات « اخبات » ، « خضوع » « لين » ، « انقياد » هم معناست . « 1 »
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 46 ]
الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ ( 46 )
ترجمه
آنها كه ايمان دارند خداى خود را ملاقات مىكنند و به سوى او باز مىگردند . ( 46 )
تفسير :
الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ
؛ يعنى خاشعان كسانى هستند كه انتظار دارند پاداش خدا را دريافت كنند و به آنچه خدا وعده داده است نايل شوند . در مصحف عبد اللَّه بن مسعود به جاى « يظنون » « يعلمون » آمده است از اين رو « يظنون » به « يتيقنون » : ( يقين دارند ) تفسير شده است . پيامبر اكرم ( ص ) . [ هنگام نماز كه مىشد ] مىفرمود :
« يا بلال روحنا »
اى بلال ما را [ از پرداختن به امور دنيوى ] آسوده كن و نيز حضرت مىفرمود :
جعلت قرة عينى فى الصلاة
يعنى روشنايى چشم من در نماز است .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 47 تا 48 ]
يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَ أَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ ( 47 ) وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ ( 48 )
هامش
( 1 ) - جز اين كه « خضوع » در بدن و « خشوع » در صدا و بصر است مانند آيهء شريفهءخاشِعَةً أَبْصارُهُمْ :« ديدگانشان فرو افتاده » ( قلم / 43 ) . - م .