اين است كه به خدا و رسولش محمّد ( ص ) و قرآن و هر كتاب كه پيش از آن نازل كرده است ايمان آوريد .
و بعضى گفتهاند : اين آيه خطاب به منافقان است و منظور اين است : اى كسانى كه از روى نفاق ايمان آوردهايد ، مخلصانه ايمان آوريد .
و علّت اين كه از نزول قرآن تعبير به « نزل » با تشديد شده اين است كه قرآن بر خلاف كتابهاى آسمانى پيش از خود ، به تدريج و در اوقات معيّن و جداگانهاى در طول بيست سال و اندى نازل شده است .
وَ مَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
؛ يعنى كسى كه به يكى از اين امور كافى مىباشد فقد ضل گمراه شده است ، زيرا كفر به برخى از اينها مانند كفر به همهء آنهاست آيا نمىبينى كه چگونه ايمان به همهء موارد را بر كفر به آنها مقدّم داشته است ؟ !
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا
؛ در معناى اين عبارت اقوالى است :
1 - مقصود يهود است كه به تورات و موسى ايمان آوردند ، آن گاه به سبب كفرشان به محمّد ( ص ) به آن دو كافر شدند .
ثُمَّ آمَنُوا
؛ يعنى مسيحيانى كه به عيسى و انجيل ايمان آوردند ، ثم كفروا آن گاه به سبب كفر ورزيدنشان به محمّد ( ص ) كافر شدند .
ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً
؛ سپس با كافر شدن به قرآن بر كفر خود افزودند .
2 - مقصود گروهى از اهل كتابند كه مىخواستند با اظهار ايمان به قرآن و سپس كفر ورزيدن به آن مسلمانان را دچار شكّ و ترديد كنند ، چنان كه در اين آيه ذكر آنان گذشت :
وَ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهارِ وَ اكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
، « طايفهاى از اهل كتاب گفتند در اوّل روز به قرآن ايمان آوريد و در آخر روز كفر بورزيد ، شايد مسلمانان تغيير عقيده دهند » ( آل عمران / 72 ) .
3 - منظور منافقان هستند كه به پيامبر اكرم ( ص ) اظهار ايمان مىكردند ، آن گاه