و گفتهاند : منظور از « إناث » فرشتگانند ، زيرا آنها معتقد بودند فرشتگان دختران خدايند .
وَ إِنْ يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطاناً
؛ و با پرستش بتها نمىپرستند مگر شيطان را ، زيرا اوست كه آنها را به وسيلهء پرستش بتها گمراه كرد و آنان از او پيروى كردند و خداوند اطاعت از شيطان را در حكم پرستش بت قرار داده است .
دو جمله
لَعَنَهُ اللَّهُ وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ
؛ هر دو صفتند ، يعنى شيطان سركشى را عبادت مىكنند كه طرد شدن از رحمت خدا و گفتن اين سخن ناروا در او جمع شده است .
نَصِيباً مَفْرُوضاً
؛ بهرهاى معلوم كه آن را براى خود معيّن كردهام .
و اين تعبير از قبيل گفته عرب است كه مىگويد : « فرض له فى العطاء » ، يعنى در عطاى خود براى او سهمى معيّن كرد .
وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ
؛ و شيطان وعدههاى دروغين همچون طول عمر و دست يافتن به آرزوها را به آنها مىدهد و آنها را به بريدن گوش چهارپايان امر مىكند . بريدن گوش حيوانات رسمى بود كه عرب جاهليّت نسبت به شتر و گوسفند داشتند .
رسم آنها اين بود كه هر گاه ناقه و يا گوسفندى پنج شكم مىزاييد و در شكم پنجم نر مىآورد گوش آن را مىشكافتند و رها مىكردند .
وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ
؛ و آنها را به تغيير آفرينش خداوند وادار خواهم كرد . دربارهء معناى اين جمله چند قول است :
1 - منظور رسم عرب در جاهليت است . آنها چشم حيوان نرى را كه پير شده بود كور مىكردند و سوار شدن بر آن را ممنوع مىدانستند .
2 - مقصود عقيم كردن حيوانات است .
3 - گفتهاند : منظور از آفرينش خدا دين اسلام و امر پروردگار است ؛ يعنى دين خدا را تغيير دهند .
4 - به حسن بصرى گفته شد كه عكرمه مىگويد : منظور عقيم كردن است .
او پاسخ داد عكرمه دروغ گفته است ، مقصود دين خداست .