وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ
؛ « عضل » به معناى حبس و در تنگنا قرار دادن است و بهتر اين است كه « لا تعضلوهن » منصوب و عطف بر « أن ترثوا » و « لا » براى تأكيد نفى باشد ، يعنى حلال نيست براى شما كه از زنان ارث ببريد و نيز روا نيست كه آنها را از ازدواج منع كنيد .
إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ
؛ مگر اين كه عمل زشت آشكارى انجام دهند ، يعنى از اداى وظايف همسرى خوددارى كنند و با بد زبانى و نافرمانى نسبت به شوهر به اذيّت و آزار او و افراد خانوادهاش بپردازند ، و مقصود اين است كه اگر سوء معاشرت از جانب زنها باشد شما در مطالبهء خلع يعنى درخواست بخشيدن مهر از آنان مجاز هستيد . بنا بر اين تقدير آيه اين است : و لا تعضلوهن إلّا لأن يأتين بفاحشة أو وقت أن يأتين بفاحشة .
امام صادق ( ع ) فرمود : « هر گاه زن به شوهرش بگويد ، من تو را تمكين نمىكنم و سوگندى را از تو نمىپذيرم و با تو همبستر نمىشوم ، بر مرد حلال است كه آن زن را خلع نمايد « 1 » . مردم جاهليت با زنان بدرفتارى مىكردند ، خطاب به آنان گفته شده :
وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ
؛ با آنها به نيكى معاشرت كنيد . مقصود از معاشرت نيكو ، انصاف در تقسيم نفقه و رفتار و گفتار پسنديده است .
فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ
؛ يعنى اگر از مصاحبت با آنها راضى نيستيد ، تنها به خاطر ناخوشايند بودن آنها نزد شما ، تصميم به جدايى نگيريد و با آنها متاركه نكنيد ، زيرا ممكن است شما از چيزى اكراه داشته باشيد كه براى دين شما شايستهتر و پسنديدهتر است و يا به چيزى علاقمند باشيد كه به زيان دين شما باشد .
هامش
( 1 ) -
الصادق ( ع ) قال : إذا قالت للزوج لا أغتسل لك من جنابة و لا ابر لك قسما و لأوطين فراشك حل له أن يخلعها .