تفسير :
لِيَقْطَعَ طَرَفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا
؛ منظور اين است كه [ اين كمك و يارى ] براى اين بود كه طايفهاى از مشركان با قتل و اسارت نابود شوند . و [ روزى كه خداوند طايفهاى از مشركان را از بين برد ] روز « بدر » بود كه 70 نفر از آنها كشته و 70 نفر اسير شدند و بيشتر آنان از صناديد و بزرگان و رؤساى مشركين بودند .
أَوْ يَكْبِتَهُمْ
؛ يا آنان را با نااميد كردن از پيروزى بر شما ذليل سازد و با شكست به خشم آورد .
فَيَنْقَلِبُوا خائِبِينَ
؛ تا پس از شكست ، نااميد برگردند . نظير اين آيه است ، آيهء :
وَ رَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنالُوا خَيْراً
« و خدا كافران را - در جنگ احزاب - با نهايت خشم و غضب در حالى كه چيزى به دست نياوردند برگرداند » ( احزاب / 25 ) .
و گفته مىشود : « كبته » به معناى « كبده » است ، يعنى جگر او را به آتش خشم خود هدف قرار داد . « لام » [ در « ليقطع » ] يا متعلّق است به جملهء :
وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ
و يا به
وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
.
أَوْ يَتُوبَ
؛ عطف است بر ما قبل خود [ يعنى « يقطع » ] و جملهء ليس لك من الأمر شيئا معترضه است ، و معناى آيه اين است كه خداوند صاحب اختيار آنهاست ، يا آنان را نابود مىكند ، يا شكست مىدهد و يا اگر اسلام آوردند توبهشان را مىپذيرد .
أَوْ يُعَذِّبَهُمْ
؛ و يا اگر بر كفر خويش اصرار ورزيدند [ و توبهء نكردند ] عذابشان مىكند ، و هيچ چيز از امور ايشان در اختيار تو نيست [ به تو ربط ندارد ] تو فقط پيامبرى هستى كه براى بيم دادن و انذار آنان مبعوث شدهاى .
بعضى گفتهاند : « أو يتوب » منصوب است به تقدير « أن » و أن يتوب در حكم اسمى است كه به وسيله « أو » بر « الأمر » يا بر « شىء » عطف شده است [ و بنا بر احتمال اوّل ] معناى آيه اين است كه هيچ چيز از امر [ هدايت و ضلالت ] آنها يا قبول توبه و يا عذاب آنان در دست تو نيست .
و برخى گفتهاند : يا تقدير آيه « إلا أن يتوب » است به اين معنا كه هيچ چيز