مؤمنان را در سنگرگاههاى جنگ جاى دهى ، و خداوند شنوا و داناست ( 121 )
( و نيز به ياد آور ) زمانى را كه دو طايفه از شما تصميم گرفتند سستى نشان دهند ( و از وسط راه برگردند ) و خداوند پشتيبان آنها بود ( و به آنها كمك كرد كه از اين فكر باز گردند ) و افراد با ايمان بايد تنها بر خدا توكل كنند . ( 122 )
تفسير :
وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ
؛ و به ياد آور زمانى را كه از مدينه از ميان بستگان و اهل خود به قصد احد بيرون رفتى .
رسول خدا ( ص ) در روز جمعه نيمهء ماه شوال [ سال سوّم هجرت ] پس از اقامهء نماز جمعه مدينه را به قصد احد ترك كرد و شب را در درّهء احد به صبح رساند و در روز شنبه اصحاب خود را براى نبرد با دشمن آماده ساخت و « عبد اللَّه بن جبير » را به رياست گروه تيرانداز برگزيد و به آنها فرمود : « با تيراندازى از ما دفاع كنيد تا دشمن نتواند از پشت به ما حمله كند » « 1 » .
تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقاعِدَ لِلْقِتالِ
؛ يعنى مؤمنان را در مواضع و مكانهاى جنگ فرود آور و آنها را مهيّاى نبرد گردان ، « مقعد » و « مقام » به معناى جا و مكان استعمال شده است چنان كه در اين آيه فرموده :
فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ
؛ « در مكان صدق و حقيقت ، نزد خداوند عزّت و سلطنت - متّقين - متنعّمند » ( قمر / 55 ) و نيز فرموده :
قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقامِكَ
« پيش از آن كه تو از جايگاه قضاوت خود برخيزى » ( نمل / 39 ) .
إِذْ هَمَّتْ
؛ بدل است از إذ غدوت يا متعلّق است به جملهء
وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
.
طائِفَتانِ
؛ يعنى دو طايفه از انصار ، « بنو سلمه » از قبيلهء خزرج و « بنو حارثه » از قبيلهء اوس . اين دو طايفه در دو سوى لشكر بودند .
هامش
( 1 ) -
أنضحوا عنا بالنبل لا يأتونا من ورائنا .