است ، عبادت مختصّ اوست و جز او كسى سزاوار پرستش نيست . در آيه « استعانت » و « عبادت » با يكديگر قرين گشته تا ميان آنچه موجب تقرب بندگان به پروردگار مىشود [ عبادت ] و ميان آنچه بدان نيازمندند و طلب مىكنند جمع شود .
و نيز در آيه فوق « عبادت » بر « استعانت » مقدّم شده ، زيرا عبادت وسيلهء تقرّب به خداوند است و مقدّم داشتن آن ، قبل از طلب حاجت سبب اجابت [ دعا ] مىشود . كلمهء استعانت در آيه اطلاق دارد و شامل هر استعانتى مىشود ، ولى بهتر است حمل بر استعانت در انجام عبادت شود ، تا معنى آيه اين باشد كه ما تنها تو را عبادت مىكنيم و در انجام آن تنها از تو يارى مىجوييم . كه در اين صورت جمله « اهدنا » مبيّن مطلوب « بنده » در استعانت از پروردگار است چنان كه گويى خداوند از بندگانش سؤال مىكند كيف أعينكم : چگونه يارى كنم شما را ؟ پاسخ مىدهند اهدنا الصراط المستقيم : ما را به راه راست هدايت فرما .
[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 6 ]
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ( 6 )
ترجمه
ما را به راه راست هدايت فرما . ( 6 )
تفسير :
« هدى » در اصل بايد به « لام » يا « إلى » متعدى شود نظير آيه : «
يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ
« قرآن مردم را به راسترين و استوارترين راه هدايت مىكند » ( اسرى / 9 ) و آيه :
إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
« و اينك تو اى پيامبر مردم را به راه راست هدايت خواهى كرد » ( شورى / 52 ) ولى در آيه مورد بحث « هدى » بنفسه متعدى شده ، چنان كه خداوند فرموده است : و اختار موسى قومه و « اختار » به خودى خود متعدى است .
« سراط » با سين به معنى « جادّه » و از « سرط الشّىء » به معناى « چيزى را بلعيد » است و علّت آن كه عرب « جادّه » را « سراط » ناميده ، آن است كه ، كسى كه