ترجمه
پس از همان جا كه مردم كوچ مىكنند ( به سوى سرزمين منى ) كوچ كنيد و از خدا طلب آمرزش نماييد كه خدا آمرزنده و مهربان است . ( 199 )
و آن گاه كه اعمال حج خود را انجام داديد ، پس خدا را ياد كنيد ، همانند يادكردن پدر و اجدادتان ( آن چنان كه رسم جاهليت بود كه مفاخر موهوم آنها را بر مىشمردند و مباهات مىكردند ) بلكه از آن هم بيشتر ( در اين جا مردم دو گروهند ) ( 200 )
بعضى از مردم مىگويند : خداوندا به ما ، در دنيا نيكى عطا كن و در آخرت بهرهاى ندارند . و بعضى مىگويند پروردگارا به ما در دنيا نيكى عطا كن و در آخرت نيكى مرحمت نما و ما را از عذاب آتش نگاهدار . ( 201 )
آنها نصيب و بهرهاى از كسب ( و دعاى ) خود دارند و خداوند سريع الحساب است . ( 202 )
تفسير :
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ
؛ كوچ شما بايد از همان جايى باشد كه مردم كوچ مىكنند نه از « مزدلفة » . صدور اين فرمان به خاطر اين بود كه قريش و هم پيمانانشان كه « حمس » ناميده مىشدند خود را برتر از مردم دانستهاند و إبا داشتند از اين كه با آنها در يك موقف وقوف به جا آورند ، و مىگفتند : ما اهل اللَّه و ساكنان حرم خداييم و نبايد از آن خارج شويم ، از اين روى همهء آنها در مزدلفة مىماندند و مانند ساير مردم به سوى عرفات حركت نمىكردند . [ بنا بر اين قول منظور از « الناس » ساير مردم مىباشند ] .
برخى گفتهاند : مقصود آيه اين است كه بايد از جايى كه قريش كوچ مىكنند ، كوچ كنيد ، يعنى مانند آنان پس از حركت از عرفات به سمت مشعر الحرام به سوى منى حركت كنيد . [ بنا بر اين قول منظور از « الناس » قريش مىباشد ] .
وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ
؛ و از خدا طلب آمرزش كنيد .
فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ
؛ زمانى كه اعمال خود را به جا آوريد . - « مناسك » جمع « منسك » است و « منسك » يا اسم مكان و به معناى محل عبادت است و يا