است . « 1 »
هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ
؛ اين جمله مستأنفه ولى به منزلهء بيانيّه است ، زيرا سبب حلال شدن آميزش در شب روزه را بيان مىكند و سبب حلّيت آن اين بود كه چون شما با همسرانتان [ هنگام خواب ] آميزش داشته و يكديگر را در آغوش مىكشيد و صبر و شكيبايى را از كف مىدهيد ، از اين رو به شما اجازه داده شده كه با آنها نزديكى كنيد .
عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ
؛ « اختيان » از « خيانت » گرفته شده ، چنان كه « اكتساب » از « كسب » ، يعنى خدا مىدانست كه شما [ با آميزش جنسى در شبهاى ماه رمضان كه حرام بود ] بهرهء و نصيب خودتان را از لطف و رحمت خدا كاهش مىدهيد « فتاب عليكم » به شما اجازهء آميزش داد و سختگيرى را از شما برداشت .
[ شان نزول آيه ] :
از امام صادق ( ع ) نقل شده كه فرمود : [ در صدر اسلام ] در ماه رمضان غذا خوردن پس از خوابيدن در شب و نزديكى كردن در شب و در روز حرام بود ، تا اين كه مردى از اصحاب رسول خدا ( ص ) بيش از افطار كردن خوابيد [ و فرداى آن شب ] در كندن خندق شركت نمود [ و در اثر ضعف و گرسنگى ] غش كرد « 2 » [ و از طرفى ] برخى از جوانان در شبهاى ماه رمضان مخفيانه با زنان خود نزديكى مىكردند ، آن گاه اين آيه نازل شد و آميزش در شبهاى ماه رمضان و غذا خوردن پس از خواب حلال شد ، و معناى « عفى عنكم » همين است .
وَ ابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ
؛ و بخواهيد آنچه را خدا براى شما قرار مىدهد يعنى
هامش
( 1 ) - رفث ( بر وزن طبس ) به معنى سخن گفتن پيرامون مسائل جنسى است و چون در نهايت اين سخنان منجر به آميزش مىشود « رفت » مانند « افضا » ( منتهى شدن ) به « الى » متعدّى شده است . - م .
( 2 ) - لشكر كشى قريش در جنگ احزاب و خندق كندن مسلمانان مصادف با ماه رمضان شده بود . - م .