« فحشاء » : عملى است كه بيش از اندازه زشت و قبيح است . و گفتهاند :
« سوء » : گناهى است كه حدّى برايش معيّن نشده و « فحشاء » گناهى است كه در ارتكاب آن حدّ واجب مىشود .
وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ
؛ منظور اين است كه شيطان شما را وادار مىكند كه بدون اطلاع داشتن از حرمت و حلّيت چيزى آن را حلال و يا حرام بشماريد .
اين جمله همهء نسبتهاى غير مجاز و نيز تمام مذاهب باطل و عقايد فاسد را شامل مىشود .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 170 ]
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ ( 170 )
ترجمه
هنگامى كه به كافران گفته مىشود از آنچه خداوند نازل فرموده است پيروى كنيد ، مىگويند : ما از آيينى كه پدران خود را در آن يافتيم پيروى مىكنيم ، آيا آنها بايست تابع پدران خود باشند در صورتى كه آنان چيزى نمىفهميدند و هدايت نيافته بودند ؟ ! ( 170 )
تفسير :
ضمير در « لهم » به « الناس » [ در دو آيهء قبل ] بر مىگردد و براى بيان گمراهى كافران ، به طريق التفات [ از خطاب به غيبت ] از مخاطب ساختن آنان عدول شده است گمراهتر از كسى كه دنباله رو ديگران باشد وجود ندارد ، گويى خداوند خطاب به عقلا مىفرمايد : « بنگريد » به اين نادانان كه چه مىگويند ! و گوينده سخن پيامبر اسلام ( ص ) و مسلمانان بودند كه به آنها يعنى مشركان و يا گروهى از يهوديان مىگفتند :
اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ
؛ از قرآن و شرايع اسلام پيروى كنيد .