تفسير :
« إِذْ تَبَرَّأَ »
بدل است از
« إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ »
يعنى ، هنگامى كه رؤسا از پيروانشان بيزارى بجويند .
« وَ رَأَوُا الْعَذابَ »
: « واو » حاليه است يعنى آنها در حالى كه عذاب خدا را مىبينند از پيروان خود بيزارى مىجويند .
« وَ تَقَطَّعَتْ »
عطف بر « تبرا » است ، « و الاسباب » : مقصود پيوندها و خويشاونديهايى است كه به وسيلهء آن با يكديگر ارتباط برقرار كرده و به همديگر مهر مىورزند و معناى آيه اين است كه هيچ يك از چيزهايى كه ممكن است وسيلهء ارتباط جستن با ديگران باشد از قبيل ، دوستى يا پيمان و يا خويشاوندى ، سودى به حال آنان ندارد .
وَ قالَ
؛ و پيروان آنان مىگويند ،
« لَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً »
يعنى كاش بازگشت به دنيا براى ما فراهم مىشد ،
« فَنَتَبَرَّأَ »
تا در همان جا از رؤساى خود بيزارى مىجستيم .
« كَما تَبَرَّؤُا مِنَّا »
همانطور كه آنها در آخرت از ما بيزارى جستند .
« لو » در معناى « تمنى » به كار رفته است و از اين رو به وسيلهء « فايى » كه در جواب تمنّى مىآيد جواب آورده شده و گويى گفته شده است : ليت لنا كرة فنتبرا منهم .
كذلك ؛ يعنى با نشان دادن چنين منظرهء زشتى
« يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ حَسَراتٍ »
خداوند نتيجهء كردار زشتشان را كه حسرت و پشيمانى است به آنها مىنماياند . و معناى جمله اين است كه كردار آنان موجب حسرتشان مىشود و نتيجهء اعمالشان جز پشيمانى و اندوه چيزى نخواهد بود .
وَ ما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ
؛ آنها براى هميشه در آتش خواهند بود . ضمير « هم » براى اختصاص نيست ، بلكه دلالت دارد بر اين كه عذاب كفار سخت و شديد است ، از اين رو مخلّد بودن در آتش به آنها نسبت داده شده است .