ارادهء آفريدن چيزى كند به محض آن كه بگويد موجود باش فورا موجود مىشود . ( 117 )
تفسير :
خداوند پس از بيان قبله ، گفتار يهود و نصارى را در موضوع توحيد رد كرده مىفرمايد :
قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً
( و گفتند خداوند فرزندى اتّخاذ نموده ) . آيهء شريفه در مورد يهود و نصارى و مشركان عرب نازل شده زيرا يهود معتقد بودند عزير پسر خداست ، و نصارى عقيده داشتند مسيح فرزند خداست و مشركان عرب مىگفتند ملائكه دختران خدا هستند . خداوند در مقام ردّ آنان مىفرمايد : « سبحانه » ، يعنى او منزّه است از چنين نسبتى .
بَلْ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
؛ بلكه آنچه در آسمانها و زمين است از آن اوست و او آفريننده و مالك آنهاست ، و ملائكه و عزير و مسيح از جملهء مخلوقات او هستند [ پس چگونه ممكن است ملائكه و عزير و مسيح كه از مخلوقات خداوند هستند ، فرزند او باشند ؟ ! ]
كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ
؛ همه در برابر او فرمانبردارند و هيچ يك از مخلوقاتش از تقدير و تكوين و مشيّت الهى ، سرپيچى نمىكنند . و با اين ويژگى ، مخلوقات هيچ كدام تناسب و مجانستى با خداوند ندارند و حال آن كه شايسته است كه فرزند از جنس پدر باشد و مجانست كامل با يكديگر داشته باشند .
تنوين در « كل » عوض مضاف اليه محذوف است ، زيرا تقدير آيه كل من فى السموات و الارض بوده است .
پرسش : چرا مضاف اليه « كل » -
ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
- به لفظ « ما » آمده است نه به لفظ « من » [ در حالى كه « ما » غالبا در مورد غير صاحبان خرد استعمال مىشود ] . و اطاعت و فرمانبرى خصوص صاحبان عقل و انديشه است ؟
پاسخ : زيرا « ما » گرچه غالبا در صاحبان عقل استعمال مىشود ولى گاهى ( بندرت ) در غير صاحب عقل به كار مىرود ، چنان كه در كلام عرب آمده است كه