خداى يكتا را نپرستيد .
3 - اين كه كلمهء « ان » در تقدير بوده باشد ، يعنى پيمان گرفتيم به اين كه نپرستيد مگر خداوند را ، و پس از حذف « ان » ، « لا تعبدون » مرفوع شده است ، مانند قول شاعر :
الا أيّ هذا الزاجرى احضر الوغى * و ان اشهد اللّذّات هل انت مخلّدى « 1 »
وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
؛ و به پدر و مادر نيكى كنيد . اين جمله تقديرش چنين بوده است : و تحسنون بالوالدين احسانا ، يا احسنوا بالوالدين احسانا .
وَ ذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ
؛ و به بستگان و خويشاوندان و كودكان بىپدر و بينوايان ، يعنى صلهء رحم كنيد و پيوند خويشاوندى را محكم سازيد و نسبت به كودكان بىپدر با رأفت و مهربانى رفتار نماييد و حقوق واجبه تهىدستان را كه خداوند در اموالتان مقرّر كرده به آنها بپردازيد .
وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً
؛ ( و به مردم نيك بگوييد ) يعنى سخن نيك بگوييد ، و اين سخن از شدت نيكى گويا خود نيكى است .
كلمهء « حسنا » ، « حسنا » و « حسنا » مانند « بشرى » نيز قرائت شده بنا بر اين كه مصدر باشد . از امام باقر ( ع ) نقل شده كه فرمود : منظور از « حسنا » اين است كه چيزى را به مردم بگوييد كه دوست داريد به شما بگويند ، [ زيرا خداوند مبغوض مىدارد كسى را كه ناسزا مىگويد و نفرين مىكند و بر مردم مسلمان طعن مىزند و از ناسزا گفتن و شنيدن آن باك ندارد ، و در سؤال ، لجاجت و ستيزه مىكند ، و دوست مىدارد كسى را كه بردبار و با عفّت و پارسا باشد ] « 2 » .
هامش
( 1 ) - هان ، اى بازدارنده من از حضور در ميدان جنگ و مشاهده و درك لذّت پيروزى و غلبه بر دشمن ( تو كه گمان مىكنى شايد من در جنگ كشته شوم ، اگر بنا به ميل تو از شركت در آن خوددارى كنم ) آيا قادر مىباشى مرا مخلّد در دنيا سازى كه هرگز نميرم ؟
( 2 ) - در اين كه منظور او « حسنا » چيست اقوال ديگرى نيز وجود دارد كه عبارتند از :
1 - ابن عباس مىگويد : منظور از « قول حسن » گفتار نيك و اخلاق خوش كه مورد خشنودى خداوند است مىباشد .