پراكنده مىشدند ، آنها [ به فكر حيله افتادند و با يك نوع كلاه شرعى ] حوضچههايى در كنار دريا تعبيه مىكردند و آنها را با ايجاد كانالهايى به دريا متّصل مىكردند و از طريق اين كانالها ماهيان فراوانى وارد حوضچهها مىشدند و در آن جا تجمّع مىكردند ، آنان با حبس ماهيان و صيد آنها در روز يكشنبه از فرمان خداوند سرپيچى كردند .
فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ
؛ ما به آنان گفتيم ، بوزينهگانى مطرود باشيد .
فَجَعَلْناها نَكالًا
؛ ما اين عقوبت ( مسخ شدن ) را تا روز قيامت مايه عبرت تمام نسلها و ملّتها قرار داديم تا آنها از ارتكاب چنين گناهى پرهيز نمايند .
لِما بَيْنَ يَدَيْها وَ ما خَلْفَها
« 1 »
. . .
براى امّتها و نسلهايى كه در آن عصر بودند و كسانى كه بعد از آن بوجود خواهند آمد . زيرا كيفر مسخ و تغيير خلقت آنان در كتب پيامبران پيشين ذكر شده بود و آنها عبرت گرفتند و امّتهاى ديگر كه اين خبر به آنها رسيده است نيز بايد عبرت بگيرند ، ممكن است منظور از لما بين يديها امّتهايى
هامش
( 1 ) در تفسير اين جمله چند قول است :
اوّل : ضحّاك از ابن عباس روايت كرده است منظور از « ما بين يديها » امّتهايى است كه با آن جماعت هم عصر و هم زمان بودند و مراد « ما خلفها » جمعيّتى است كه بعد از آن عصر به وجود مىآيند ، و اين قول با آنچه از امام باقر ( ع ) و امام صادق ( ع ) روايت شده كاملا نزديك است ، زيرا آنان فرمودهاند :
غرض از « ما بين يديها » امّتهايى است كه آن جماعت را در حال نزول عقوبت مىديدند ، و منظور از « ما خلفها » ما يعنى امّت پيغمبر آخر زمان مىباشد و در اين صورت كلمهء « ما » به معناى « من » كه در صاحبان عقل و شعور به كار مىرود مىباشد و تفسير آيه بنا بر اين وجه چنين است : ما اين عقوبت را براى همهء امّتها تا روز قيامت موجب عبرت قرار داديم تا آنها از ارتكاب چنين گناهى بپرهيزند .
دوّم : ابن عباس در روايت ديگر مىگويد : منظور از « ما بين يديها » گناهان و خطاهايى است كه پيش از انجام صيد ماهى واقع شد و بنا بر اين لام به معناى سببيّت است ، و مراد از « ما خلفها » گناهان بعد از انجام صيد است .
سوّم : عكرمه از ابن عباس روايت كرده است : مقصود از « ما بين يديها » قريههايى است كه در جلو آن قريه بودند و از « ما خلفها » قريههايى كه در پشت آن واقع شده است .
چهارم : مقصود از « ما بين يديها » گناهان گذشته و از « ما خلفها » خطاهايى است كه به موجب آن هلاك گشتند ( ترجمهء تفسير مجمع البيان ، ج 1 ، ص 206 ) . - م .