مىدارد . چنان كه مىفرمايد :
« ثُمَّ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِينَ »
( مؤمنون 31 : سپس بعد از آنها نسل ديگرى ايجاد كرديم ) و
« كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ »
( طه 128 :
چه بسيار نسلها كه پيش از آنها هلاك ساختيم ) اين وجه از على ( ع ) است .
8 - سدى گويد : يعنى ماه را محو و آفتاب را اثبات مىكند . چنان كه مىفرمايد :
« فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً »
( اسراء 12 : آيت شب را محو و آيت روز را روشن ساختيم ) .
« ام الكتاب » لوح محفوظ است كه مطالب آن قابل تغيير و تبدل نيستند .
زيرا كتب ديگر كه در مرتبهء پائين هستند ، دستخوش محو و اثبات مىشوند . بنا بر اين محو و اثبات در كتبى است كه نسخ پذيرند نه در اصل كتاب . اين مطلب از بيشتر مفسران است .
برخى گويند : ابن عباس از كعب پرسيد : « ام الكتاب » چيست ؟ گفت : خداوند به مخلوقات خويش علم داشت . از اينرو به علم خود خطاب كرد كه « كتاب » باشد و « كتاب » شد .
برخى گويند : علت اينكه « ام الكتاب » خوانده شده ، اين است كه : آن كتاب ، اصلى است كه در آن نوشته مىشود كه چنين و چنان خواهد شد . هنگامى كه امرى بوقوع رسيد ، در آنجا نوشته مىشود ، كه آنچه نوشته شده بود كه واقع مىشود ، واقع شد . بديهى است كه در اين كار مصلحت و عبرت است براى فرشتگان تا در بارهء آن بينديشند ، زيرا مشاهده مىكنند كه كليهء حوادث جهان با اينكه براى ديگران غير قابل احصاست ، در علم خداوند ، حساب شده و پيش بينى شدهاست .
وَ إِنْ ما نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ
: و اگر برخى از آنچه در بارهء پيروزى مؤمنان و كشته شدن و اسيرى و غارت اموال كافران ، به ايشان وعده كردهايم ، به تو نشان دهيم . . .
أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ
: يا اينكه پيش از آنكه اين امور را به تو نشان دهيم ، ترا بسوى خود آوريم . . . بدينترتيب نشان مىدهد كه بعضى از آن امور ، در حيات پيامبر و برخى