مصلحت و تدبير اوست . بنا بر اين آيهاى كه آنها مىخواستند نازل شود ، تابع ميل و هوس آنها نيست ، بلكه تابع زمانى است كه خداوند بر حسب مصلحت خود معين كرده است . اين وجه از بلخى است .
2 - براى هر امرى كه خداوند مقرر داشته ، كتابى است كه در آنجا ثبت است ، مثل مدت زندگى و مرگ و . . . اين وجه از ابو على جبائى است .
3 - اين عبارت ، مقلوب و معناى آن اين است : براى هر كتابى كه از آسمان نازل مىشود ، مدتى است كه در آن مدت نزول مىيابد . يعنى هر كتابى ، وقتى دارد ، بنا بر اين تورات و انجيل و قرآن هر كدام وقتى دارند .
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
: خداوند هر چه را بخواهد محو و اثبات مىكند و پيش اوست
« أُمُّ الْكِتابِ »
. در بارهء محو و اثبات ، اقوالى است :
1 - ابن عباس و قتاده و ابن زيد و ابن جريح گويند : مقصود احكامى است كه نسخ مىشوند و بجاى آنها احكام جديدى قرار مىگيرد . ابو على فارسى نيز همين قول را اختيار كرده است .
2 - حسن و كلبى و ضحاك - از ابن عباس - و جبائى گويند : مقصود اين است كه از كتاب اعمال مردم ، آنچه مباح است و كيفر ندارد ، محو مىكند و طاعتها و معصيتهايى كه كيفر دارند ، اثبات مىكند .
3 - سعيد بن جبير گويد : يعنى گناهان مؤمنان را بمشيت خود از راه تفضل ، محو مىكند و گناهان مردمى كه ارادهء كيفرشان دارد ، از روى عدالت ، اثبات مىكند .
4 - عمر بن خطاب و ابن مسعود و ابى وائل و قتاده گويند : اين جمله عام است ، بنا بر اين خداوند ، روزى و اجل و سعادت و شقاوت را محو و اثبات مىكند .
« أُمُّ الْكِتابِ »
اصل كتاب است كه در آن حوادث و كائنات ، ثبت شده است . ابو قلابه روايت كرده است كه : ابن مسعود مىگفت : خدايا اگر نام مرا در كتاب اشقيا ثبت كردهاى ، نامم را از آنجا محو و در كتاب سعادتمندان اثبات كن ، زيرا تو هر چه خواهى محو مىكنى و هر چه خواهى اثبات مىكنى و اصل كتاب ، پيش تست . نظير همين مطلب ،