كسب بصيرت كند ، چرا از كسب آن سرباز زند و با كورى و بى بصرى خود مبارزه نكند ؟ !
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ
: آنان كه به عهد خداوند وفا و از پيمان شكنى خوددارى ميكنند . پيمان عقلى ، عبارت از آن قدرتى است كه در عقلها بوديعت گذارده شده ، تا صحت و فساد امور را دريابند و پى برند كه هر فعلى را فاعلى است و همهء صنعتها به صانعى بازگشت مىكند كه خود مصنوع ديگرى نباشد و گرنه رشتهء صانع و مصنوع ، به جايى منتهى نخواهد شد و همچنين پىبرند كه عالم را مدبرى است بى نظير و بى همتا .
پيمان شرعى ، عبارت از عهدى است كه پيامبر از مردم مؤمن گرفته ، تا او را اطاعت كنند و از معصيت و زير پا گذاشتن اوامر و نواهى شريعت ، خوددارى نمايند .
علت اينكه كلمهء ميثاق را پس از عهد تكرار كرده ، با اينكه همهء اوامر و نواهى در معناى « عهد » داخل است ، اين است كه كسى گمان نكند كه تنها پيمان خداوند و بندگان منظور است ، از اينرو خبر داد كه عهد و پيمان پيامبر و مردم نيز به همان استحكامى است كه عهد خدا و مردم .
برخى گفتهاند : منظور از تكرار فقط تأكيد است .
وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ
: و آنان كه وصل مىكنند آنچه را كه خداوند به وصل آن فرمان داده است . برخى گويند : مراد ، ايمان به پيامبران و كتب آسمانى است . چنان كه مىفرمايد :
« لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ »
( بقره 285 : ميان هيچيك از پيامبران خدا فرق نمىگذاريم ) . حسن گويد : منظور نزديك شدن به پيامبر گرامى اسلام و همكارى و جهاد با اوست . ابن عباس گويد : منظور صلهء رحم است .
در روايت است كه امام صادق در دم مرگ ، وصيت كرد كه 70 دينار به حسن بن حسين بن على بن حسين ( ع ) بدهند كه لقب وى افطس « 1 » است . يكى از كنيزان - كه همسر حضرت بود - گفت : آيا به مردى مال مىدهى كه با كارد به تو حمله كرد ؟ فرمود : خاموش ! مگر نخواندهاى
« وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ . . . »
؟ !
هامش
( 1 ) - افطس كسى است كه استخوان بينيش فرو رفته باشد .