سپس خداوند به رد گفتار آنها پرداخته ، مىفرمايد : لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ : چنين نيست كه آنها مىگويند ، نتيجه كردار آنها آتش جهنم است . مفسران قرآن كريم گويند : يعنى : بناچار براى آنهاست جهنم . وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ : و آنها به زودى بسوى جهنم رهسپار خواهند شد . سپس قسم ياد كرده ، مىفرمايد : تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ : به خدا سوگند ، اى محمد پيش از تو پيامبرانى بسوى امتهاى پيشين فرستاديم و شيطان اعمال آنها - يعنى كفر و گمراهى و تكذيب پيامبران را - براى آنها زينت داد . فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ : امروز ، در اين دنيا شيطان رهبر و مقتداى آنهاست . اما روز قيامت از آنها تبرى مىجويد . اين معنى از ابو مسلم است . برخى گويند : روز قيامت نيز شيطان رهبر آنهاست و خداوند آنها را به شيطان واگذار مىكند و از رحمت خود مأيوس مىسازد . وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ : براى شيطان و پيروانش عذابى دردناك است . اكنون اين نكته را بيان مىكند كه او اقامهء حجت كرده و راه را نشان داده است : وَ ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ : اى محمد ، ما قرآن را براى تو نازل نكرديم ، جز براى اينكه اختلاف آنها را در مسائل توحيد و عدل بر طرف و حلال و حرام را براى آنها بيان كنى . وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ : همچنين قرآن را بر تو نازل كرديم تا دلالت بر حق كند و براى مؤمن ، رحمت باشد . اكنون در بارهء نعمتهاى خود نسبت به خلق ، مىفرمايد : وَ اللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً : خداوند از آسمان باران نازل كرد . فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها : و با آب باران زمين را بعد از آنكه گياهانش خشكيده شده بود ، سبز و خرم ساخت . إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ : در اين كار حجت و دلالتى است براى مردمى كه دلائل خدا را بشنوند و در بارهء آن بينديشند .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٣ — صفحة 285
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٨٥