الْكَبِيرُ :
خداوند ، سرور ، پادشاه و بر همه چيز توانا است . برخى گويند :
يعنى خداوند بواسطهء كمال صفات و بواسطهء اينكه بذات خود ، عالم ، قادر و زنده است ، بر همهء موجودات برترى دارد . برخى گويند : منظور اين است كه خداوند بزرگتر از اين است كه مخلوقات ، همانند او باشند .
الْمُتَعالِ :
خداوندى كه بقدرت خود برتر از هر موجودى است و هيچ قادرى مساوى او نيست . برخى گويند : يعنى خداوند ، در ذات و فعل خود از امور ناروا و از آنچه اهل شرك مىگويند ، منزه است .
سَواءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ :
پيش خداوند و در علم او ، مساوى هستند آنهايى كه سخن را پنهان كنند يا آشكارا اعلان كنند و پيش خود پنهان نسازند .
وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ :
و پيش خداوند و در علم او مساوى هستند ، كسانى كه شبها در خانه و آشيانهء خود پنهان ميشوند و آنهايى كه در روز ، به دنبال خواستهها و نيازمنديهاى خود در گشت و گذارند . بنا بر اين آنچه كه با پردهء سياه شب ، پوشانيده مىشود و آنچه كه در روشنايى روز آشكار ميگردد ، پيش خداوند يكسان است ، حال آنكه مخلوقات چنين نيستند و پردهء سياه شب و موانع ديگر در برابر چشم آنها حايل ميشوند . برخى گفتهاند : منظور اين است كه پيش خداوند آشكار است هر چه كه در شب پنهان شود يا در روز . زجاج در تصحيح اين قول گويد :
عرب مىگويد « انسرب الوحش » يعنى حيوان وحشى در خانهء خود مخفى گشت .
لَهُ مُعَقِّباتٌ :
در بارهء مرجع ضمير اختلاف است :
1 - مرجع آن « من » در
« مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ »
است .
2 - مرجع آن
« عالِمُ الْغَيْبِ وَ . . . »
يعنى خداوند است .
3 - ابن زيد گويد : مرجع آن پيامبر گرامى اسلام است كه در
« إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ . . . »
به آن اشاره شده است .
در بارهء « معقبات » نيز اختلاف است :
1 - منظور فرشتگان است كه بدنبال يكديگر مىآيند ، ملائكهء شب ، بدنبال