وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا
: ما در هر قرنى در ميان هر جمعيتى پيامبرى مبعوث كرديم ، هم چنان كه ترا بسوى امتت ، در اين دوره ، فرستاديم .
أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ
: وظيفهء پيامبران ، اين بود كه : بمردم بگويند : خداوند يكتا را پرستش كنيد و از پرستش شيطان و هر كس كه بگمراهى فرا خواند ، خوددارى كنيد .
فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ
: گروهى را خداوند مورد لطف خود قرارداد و هدايت كرد ، چه مىدانست كه اينها اهل ايمان هستند . در اينجا لطف خود را هدايت ناميده است . ممكن است منظور اين باشد كه : خداوند گروهى را بخاطر ايمان ، به راه بهشت هدايت كرد . بديهى است كه در اينجا منظور از « هدايت » بيان دليل و ارشاد نيست ، زيرا بيان دليل و ارشاد ، عمومى است و اختصاصى به اهل ايمان ندارد . لكن در آيهء
« وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى »
( فصلت 17 : ثمود را هدايت كرديم و آنها كورى را بر هدايت ترجيح دادند ) منظور از هدايت ، بيان دليل و ارشاد است .
وَ مِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ
: و گروهى از دعوت پيامبران خدا اعراض كردند و خداوند آنها را به حال خود گذاشت و گرفتار خوارى و خذلان كرد و بر گمراهى خود باقى و استوار ماندند و هرگز ايمان نخواهند آورد .
برخى گويند : يعنى عذاب و هلاك بر آنها حتمى شد . حسن گويد : يعنى بعضى از آنها را كيفر گمراهى حتمى شد . در اينجا خداوند كيفر را گمراهى ناميد ، چنان كه مىفرمايد :
« إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ »
( قمر 47 : گناهكاران در گمراهى و جنونند ) .
فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ
: در سرزمينهاى آنان كه تكذيب رسالت مىكردند ، بگردش درآييد ، تا اگر تصديق گفتار من نمىكنيد ، ويرانيها را به چشم خود بنگريد و ببينيد كه چگونه گرفتار عقوبت شدند .
فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
: از تماشاى سر انجام تكذيب كنندگان عبرت بگيريد و كارى نكنيد كه : شما نيز به همان سرنوشت گرفتار شويد .
إِنْ تَحْرِصْ عَلى هُداهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ
: اگر تو آزمندانه ، در راه