5 - ابن عباس گويد : يعنى دانستيم كه چه كسانى در نماز به صف جلو مىروند و چه كسانى به صف عقب ، زيرا كسانى بودند كه براى رسيدن به فضيلت نماز جماعت ، در صف جلو مىايستادند و كسانى بودند كه براى نگاه كردن به پشت سر زنان ، در صف عقب ، مىايستادند . اين آيه ، به همين مناسبت نازل شد .
6 - ربيع بن انس گويد : پيامبر گرامى اسلام ، مردم را بر صف اول نماز ، ترغيب كرد و فرمود : بهترين صف مردان ، صف اول ، و بدترين آن ، صف آخر و بهترين صف زنان ، صف آخر و بدترين آن ، صف اول است . و فرمود : خداوند و فرشتگان بصف اول ، توجه دارند . از اينرو مردم ازدحام كردند . خانههاى بنى عذره ، از مسجد دور بود . گفتند :
خانهها را مىفروشيم و در نزديكى مسجد ، خانه مىخريم ، تا صف جلو را درك كنيم . از اينرو آيه نازل شد . بنا بر اين مقصود اين است كه : ما پاداش مردم را بر حسب نيتشان مىدهيم .
وَ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَحْشُرُهُمْ
: يعنى پروردگار تو - اى محمد يا اى شنونده - آنها را روز قيامت ، زنده و براى مجازات و محاسبه ، جمع مىكند .
إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ
: خداوند در كارهايش حكيم و به استحقاق مردم داناست .
نظم آيات :
« وَ إِنَّا لَنَحْنُ نُحْيِي وَ نُمِيتُ »
و پس از آن ، متصل است به آنچه قبلا در بارهء نعمتها بيان كرد . در اينجا بيان مىكند كه : خداوند متعال وارث همهء نعمتهايى است كه به آنها داده ، تا آنها را نسبت به دنيا بىميل و نسبت به آخرت ، ترغيب كند . اين بيان از ابو مسلم است .
قاضى گويد : پس از بيان انواع نعمتها ، بمردم مىفهماند ، كه اينها را براى بقا نيافريده ، بلكه اين نعمتها به اين منظور ، آفريده شدهاند كه راهى بسوى نعمتهاى آخرت باشند .
برخى گويند : پس از اينكه آنها را به نعمتهاى دنيا متذكر ساخت ، آنها را به زنده كردن و ميراندن و عالم بودن خداوند بهمهء اشياء و حشر خلق ، متنبه ساخت ، تا متوجه خدا شوند و به عبادت و اطاعت پردازند .